թթուները բարդ նյութեր են որոնք կազմված ջրածնի ատոմներից և թթվային մնացորդերից։
թթուների ընդհանուր բանաձևն է H+1nA-n
անթթվածինթ թուներ H+1 F-1 H+1 C-1 HBr HI H2S-ծծմբաջրածնական թթու
թթվածնովոր թթուներ H2SO1 H2SO2 H2SO3 H2SO4 H2CO3 H2SiO3 H3PO4 CH3COOH
Միտոզը էուկարիոտ բջջի կորիզի բաժանումն է` քրոմոսոմնների թվի պահմանմամբ: Ի տրաբերություն մեյոզի, միտոտիկ բաժանումը տեղի է ունենում առանց բարդությունների, քանի որ չի ներառում պրոֆազի ընթացքում հոմոլոգ քրոմոսոմների կոնյուգացիա:
Միտոզի փուլերը.Միտոզը բջջային ցիկլի մի հատվածն է, սակայն այն բավականին բարդ է և իր մեջ ներառում է հինգ փուլեր`պրոֆազ, պրոմետաֆազ, մետաֆազ, անաֆազ, տելոֆազ:
Քրոմոսոմների կրկնորինակների ստեղծումը կատարվում է ինտերֆազի ժամանակ և միտոզի փուլում քրոմոսոմները արդեն կրկնապատկված են:
– Պրոֆազի փուլում տեղի է ունենում հոմոլոգ քրոմոսոմների (զույգերի) կոնդենսացիա և սկսվում է բաժանման վերետենի ձևավորումը: Մարդու և կենդանիների բջիջներում սկվում է ցենտրիոլների հեռացումը, ձևավորվում են բաժանման բևեռները:
– Պրոմետաֆազը սկսվում է բջջի կորիզի թաղանթի քայքայմամբ: Քրոմոսոմները սկսում են շարժվել, նրանց ցենտրոմերները կոնտակտի մեջ են մտնում ցենտրիոլների միկրոխողովակների հետ, իսկ բևեռները շարունակում են իրարից հեռանալ:
– Մետաֆազի ընթացքում քրոմոսոմների շարժումը դադարում է, նրանք տեղավորվում են բջջի այսպես կոչված հասարակածի վրա` բևեռներց հավասարաչափ հեռավորության վրա, մի հարթության մեջ` առաջացնելով մետաֆազային թիթեղիկ: Կարևոր է նշել, որ այս դիրքում նրանք մնում են բավականին երկար ժամանակ, որի ընթացքում բջջի մեջ կատարվում են նշանակալից վերփոխումներ, որից հետո միայն կարող է տեղի ունենալ քրոմոսոմների իրարից հեռացումը: Այս է պատճառը, որ մետաֆազը ամենահարմար պահն է քրոմոսոմնների քանակի հաշվարկման:
– Անաֆազի ընթացքում քրոմոսոմները հեռանում են իրարից դեպի հանդիպակած բևեռներ. վեջինները նույնպես շարունակում են իրարից հեռանալ:
– Տելոֆազում արդեն առանձնացված քրոմոսոմների խմբերի շուրջ ձևավորվում են բջջի կորիզների թաղանթներ, որոնք ապակոնդենսացվում են և առաջացնում են երկու դուստր կորիզներ:
Use these headings to fill the spaces below. There is one extra you do not need to use.
When the climate began to warm during the last Ice Age about 23,000 years ago, much of the Northern Hemisphere was covered in ice.
In two new studies published this week in Nature Geoscience, researchers describe how ice sheets behaved in the past could help scientists better predict what might happen to them in a warmer world of our future.
1 Old Ice Clues
University of Wisconsin geologist Anders Carlson studies ice sheet melt from land and ocean sediment cores. His study describes what prehistoric Earth was like in North America and Northern Europe some 140,000 years ago.
“What we found in this paper was that ice that’s resting on land it responded very quickly to the warming climate, but then it didn’t retreat really rapidly. It kind of chugged along and slowly melted like an ice cube if you put a hair dryer on it,” Carlson says, adding that was not the case with ice sheets floating on the ocean. “Marine based ice sheets behave unpredictably. They may not do anything for a while, and then they all of a sudden respond very abruptly. They can rapidly disappear.”
2. Fresh Input
Greenland and Antarctica hold the Earth’s last remaining ice sheets. In July, satellite data showed that 97 percent of the surface of the Greenland ice sheet had turned to slush over four days, a rate faster than at any time in recorded history. According to Carlson, it might be responding rapidly to small changes in temperature, similar to what he saw in the prehistoric record of ice sheets on land.
“But that said, they haven’t catastrophically collapsed in the past either to rapidly raise sea level in the time scale that humans would care about, that we would be hard pressed to adapt to.” Carlson says the Antarctic marine-based ice sheet is less predictable. “What this would say from the past is that these ice sheets, well they may not do anything for a bit. But then if you want to catastrophically raise sea level like on the orders of a meter or two in human lifetime, there is prehistoric precedent for that happening.”
3. Fear For The Future
A second paper in Nature Geoscience looks back 12,000 to 7,000 years to when massive ice sheets still covered the high latitudes of the Northern Hemisphere. At that time, the global climate was roughly comparable to what it is today and glaciers were melting.
The study describes abrupt sea level jumps – from one-half to two meters -from melting glaciers.
4. History Repeating Itself
“What happens when you suddenly drain these massive amounts of fresh water into the ocean? It’s going to change ocean circulation,” says co-author Torbjorn Tornqvist, an Earth scientist at Tulane University in Louisiana.
Today, rapid melting from the Greenland ice sheet would send massive amounts of fresh water into the North Atlantic Ocean, changing the marine environment.
“But it will also lead to potentially higher precipitation rates in the same region, which could also lead to fresher surface waters in the North Atlantic,” Tornqvist says. “So we need to understand whether those types of changes could potentially be capable of triggering these kinds of abrupt climate events.”
5.Accurate Predictors
Tornqvist adds that understanding how abrupt climate changes affected Earth’s geologic past can help design climate models that can better predict the future.
Discussion: Speak about global changes in climate /global warming, pollution …./. How do they affect on our life?
Երբ մարդը SARA-CoV-2 Կորոնավիրուսով հազում է, փռշտում կամ ուղղակի խոսում է, նրանից բոլոր վիրուսային մասնիկները ցրվում են տարբեր ուղղություներով։Դա ոչ միայն այն մասերը որոնք դուրս են գալիս թոքերից ջրի գոլորշիով, և այն նրանք որոնք հայտնվել են թքագեղձերում ու թուքի հետ դուրս եկել բերան։Փենսիլվանիայի համալսարանի աշխատողները առաջարկում են մոլեկուլային թերապիայի եղականը նվազեցնել արտաշնչած օդում վիրուսի քանակը- դրա համար պետք է ծամել մաստակ սպիտակուցով ACE2:Մենք սովորել ենք,որ ACE2 մեր բջիջների մակերեսի ֆերմենտ է, որն օգտագործում է կորոնավիրուսը ներթափանցելու համար. վիրուսային սպիտակուցը փոխազդում է ACE2-ի հետ (և միևնույն ժամանակ մեկ այլ սպիտակուցի հետ) թաղանթը
ներխուժում է վիրուսի և վիրուսի տակ գտնվող բջիջ։ մտնում է այն թաղանթային վեզիկուլում: Հետազոտողները փորձում են դեղամիջոցներ ստեղծել, որոնք կկանխեն վիրուսի հետ կապը ACE2-ի հետ: Այստեղ ամենահեշտ ձևը նույն ACE2-ից ավելի շատ ավելացնելն է վիրուսի շրջակա միջավայրին, այնուհետև կորոնավիրուսի սպիտակուցները կզբաղեցվեն ազատ լողացող ACE2 մոլեկուլներով և այլևս չեն փոխազդի բջջային ACE2-ի հետ:
ACE2 փորձի համար մաստակը լցոնվել է, սակայն փորձն ինքնին կատարվել է ոչ թե մարդկանց հետ, այլ հիվանդներից վերցված թքի նմուշներով և քթանցքային շվաբրերով։ Արդյունքները շատ հուսադրող էին. ծամոնն արդյունավետ կերպով հավաքեց վիրուսն իր վրա, այնպես որ, օրինակ, թքի մեջ դրա մակարդակը իջավ աննկատելի։
Թվում էր՝ լավ գաղափար է, բայց սպասեք, հիմա կպատմեմ: Մենք հարավում էինք, Բիլ Դրիսկոլն ու ես, երբ այս առեւանգման գաղափարը ծնվեց: Բայց Բիլը առաջարկեց այն՝ «ժամանակավոր մտավոր շեղման ժամանակ», որի մասին ավելի ուշ հասկացանք:
Մի քաղաք կար, նրբաբլիթի նման տափակ՝ Գագաթ անունով, իհարկե: Այնտեղ ապրում էին ինքնաբավ, մեծամիտ գյուղացիներ:
Բիլն ու ես միասին վեց հարյուր դոլար ունեինք ու մեզ անհրաժեշտ էր եւս երկու հազարը՝ արեւմտյան Իլինոյսի քաղաքաշինական սխեմայում խարդախություն անելու համար: Մենք այդ մասին պայմանավորվածություն ձեռք բերեցինք հյուրանոցի աստիճանների վրա: Մենք գիտեինք, որ կիսագյուղացիական համայնքներում երեխաների հանդեպ սերը ավելի մեծ է, հետեւաբար, եւ այլ պատճառներով նույնպես, որոշեցինք, որ հենց այդտեղ հաջողության կհասնենք առեւանգման պլանով: Մենք գիտեինք, որ Գագաթի բնակիչները ամենաշատը պետք է ոստիկաններին ներգրավեին հետախուզման գործում, եւ, գուցե, թեթեւ արյունահեղություն լիներ ու մերկացուցիչ ճառ՝ գյուղացու աշխատավարձի համեմատ:
Մեր զոհը հայտնի բնակիչ Էբենեզեր Դորսեթի միակ որդին էր: Հայրը հարգված ու խստաբարո մարդ էր: Տղան մոտ տասը տարեկան էր՝ պեպեններով ծածկված, իսկ մազերի գույնը նման էր այն ամսագրի շապիկին, որը գնում ես կանգառում՝ գնացքիդ ժամերով սպասելու ձանձրույթը մեղմելու համար: Ես ու Բիլը մտածեցինք, որ Էբենեզերի սիրտը կհալվի ու նա կվճարի երկու հազար դոլարը: Բայց սպասեք, պատմեմ:
Գագաթից երկու մղոն հեռավորության վրա փոքր սար կար՝ ծածկված խիտ մայրենու անտառով: Բարձունքի վրա քարանձավ կար: Հենց այդտեղ մենք տեղակայվեցինք:
Մի երեկո, մայրամուտից հետո, մենք կառքով անցանք Դորսեթների տան մոտով: Երեխան դրսում էր՝ ցանկապատից այն կողմ կատվի վրա քարեր էր նետում:
-Փորքի՛կ,-ասաց Բիլը,-կցանկանա՞ս մի տոպրակ շոկոլադ կամ կառքով զբոսա՞նք:
Նույն պահին մի փայտի կտոր եկավ ուղիղ դեպի Բիլի աչքը:
-Սրա համար հորից եւս հինգ հարյուր կուզենք,-ասաց Բիլը:
Տղան այնպես էր կռվում, ասես մի ծանրաքաշ գորշ արջ լիներ, բայց մեծ ջանքերից հետո կարողացանք նրան նստեցնել կառքի մեջ ու հեռանալ: Մենք նրան տարանք քարանձավ, ձին կապեցինք մոտակա մայրենուց: Գիշերը ես կառքը տարա քաղաք, հանձնեցի այնտեղ, որտեղից վարձակալել էի ու ոտքով բարձրացա սարը:
Բիլը դեղ էր քսում իր վերքերի ու քերծվածքների վրա: Քարանձավի մուտքի մոտ մի մեծ քար կար, որի հետեւում կրակ էր վառվում, ու տղան հետեւում էր կրակի վրա դրված սուրճին՝ մազերին արծվի փետուրներ կպցրած: Նա մի փայտի կտոր բռնեց ձեռքում ու դեպի ինձ ուղղելով` ասաց.
-Լսի՛ր, այ գունա՛տ, կհամարձակվե՞ս մտնել Կարմիր Առաջնորդի ճամբարը՝ սարսափների որջը:
-Հանգստացել է,- տաբատը բարձրացնելով ու վերքերը համրելով` ասաց Բիլը:- Մենք հնդկացիների խաղն ենք խաղում: Ես ծեր Հանքն եմ, թակարդ գցողը, Կարմիր Առաջնորդը գերի է, ու արշալույսին ինձ պետք է մաշկահան անի, ըստ Ջերոնիմոյի: Այդ երեխան ուժեղ է հարվածում:
Կարծես այդ տղան կյանքի լավագույն րոպեներն էր ապրում: Քարանձավում վրանի մեջ լինելը այնքան է ոգեւորել նրան, որ մոռացել է գերի լինելու մասին: Նա անմիջապես ինձ կնքեց Օձի աչք՝ հետախույզ անունով ու հայտարարեց, որ երբ իր քաջերը վերադառնան ռազմադաշտից, ես պետք է կռվեմ օձի հետ ու այրվեմ արեւածագին:
Հետո մենք ընթրեցինք, ու նա՝ լի բերանով սկսեց ելույթ ունենալ: Այն հիմնականում այսպիսին էր.
-Սա ինձ շատ է դուր գալիս, ես երբեք վրանում չեմ մնացել, ես մի պարկամուկ ունեի, երբ դեռ ինը տարեկան էի: Ես ատում եմ դպրոցը: Առնետները Ջիմի Թալբոթի մորաքրոջ հավերի տասնվեց հավկիթ են կերել: Այս անտառում իսկական հնդկացիներ կա՞ն: Ինձ էլի միս տվեք: Ծառերի շա՞րժն է քամի առաջացնում: Մենք հինգ ձագուկներ ունեինք: Աստղերը տա՞ք են: Հանք, ինչո՞ւ է քիթդ կարմիր: Հայրիկս շա՜տ փող ունի: Շաբաթ օրը Էդ Ուոքերին երկու անգամ ծեծել եմ: Աղջիկներին չեմ սիրում: Գորտերին բռնում են միայն պարանով: Ինչո՞ւ է նարինջը կլոր: Քարանձավում անկողին ունե՞ք: Թութակը խոսում է, իսկ կապիկն ու ձուկը՝ ոչ:
Ամեն րոպե նա հիշում էր, որ ձանձրալի կարմրամորթ էր, վերձնում էր փայտե զենքը, գնում դեպի քարանձավի ծայրը՝ այն պաշտպանելու համար, կամ հանում էր նետը, որից թակարդը գցող Հանկը սկսում էր դողալ: Այդ տղան ահաբեկել է Բիլին հենց սկզբից:
-Կարմիր Առաջնորդ,-ասացի,-կցանկանա՞ս տուն գնալ:
-Ինչո՞ւ,-ասաց նա,-տանը ուրախ չէ: Ես ատում եմ դպրոցը: Ինձ դուր է գալիս այստեղ Ձեզ հետ մնալ: Դու ինձ տուն չես տանի չէ՞, Օձի աչք:
-Հիմա՝ ոչ,-ասացի,-մենք մի փոքր կմնանք քարանձավում:
-Ինչ լավ է,-ճչալով ասաց տղան,-ես երբեք այսքան լավ ժամանակ չեմ անցկացրել:
Մենք ժամը տասնմեկին քնեցինք. Կարմիր Առաջնորդը մեր միջեւ էր: Բոլորվին չէինք վախենում, որ նա կփախչի: Նա երեք ժամ մեզ արթուն պահեց՝ թռչկոտելով ու զենքի հետ խաղալով: Ի վերջո ես խորը քնեցի ու երազումս տեսա, թե ինձ առեւանգել է մի կարմրահեր ծովահեն ու շղթայել ծառից:
Արեւածագին արթնացա Բիլի ահավոր ճիչերից: Դրանք պարզապես բղավոցներ, աղաղակներ, պոռթկումներ ու ոռնոցներ չէին, համենայնդեպս այդպիսի ձայն չես ակնկալի մարդու ձայնալալերից լսել, դրանք անպարկեշտ, սարսափեցնող, նվաստացնող ձայներ էին, ինչպես օրինակ կինը կհաներ՝ կախարդ կամ սողուն տեսնելիս: Ահավոր էր նման ձայն լսել մի ուժեղ, հուսահատ, գեր տղամարդուց քարանձավում՝ լուսաբացին:
Տեղիցս վեր թռա, որ տեսնեմ՝ ինչ է կատարվում: Կարմիր Առաջնորդը նստել էր Բիլի վրա: Մի ձեռքով բռնել մազափունջը, իսկ մյուսով սուր դանակ, որը մենք օգտագործում ենք խոզապուխտ կտրատելու համար, ու իսկապես մեծ ջանասիրությամ փորձում էր Բիլի գլխի մաշկը կտրել, ինչպես ասել էր անցած գիշեր:
Ես դանակը վերցրեցի տղայի ձեռքից, ու ստիպեցի պառկել: Այդ րոպեից ի վեր Բիլի հոգին կոտրվել էր: Նա պառկել էր, բայց այլեւս երբեք աչքերը չփակեց: Ես նորից քնեցի, բայց շուտ արթնացա, քանի որ հիշեցի, որ լուսաբացին ինձ նույնպես վտանգ է սպառնում, ինչպես գիշերը Կարմիր Առաջնորդն էր ասել: Ես չէի վախենում, բայց նստեցի քարին հենված ու ծխում էի:
-Ինչո՞ւ ես այսքան շուտ արթնացել,-հարցրեց Բիլը:
-Ե՞ս: Օ՜հ, մեջքիս ցավ ունեմ, մտածեցի՝ նստելուց կանցնի:
-Սուտ ես ասում: Վախենում ես, որ քեզ կայրի արեւածագին: Հաստատ կայրի քեզ, եթե լուցկի գտնի: Ի՜նչ ահավոր է, Սեմ: Կարծում ես որեւէ մեկը նման չարաճճիի համար այդքան գումար կվճարի՞:
-Իհարկե,-ասացի,-հենց նման երեխաների վրա են դողում ծնողները: Հիմա դու ու Կարմիր Առաջնորդը նախաճաշ պատրաստեք, մինչ ես գնամ մի փոքր հետազննեմ քաղաքը սարի գագաթից:
Ես բարձրացա այդ փոքրիկ սարի գագաթը ու նայում էի անսահման հեռուն: Իրականում ակնկալում էի տեսնել Գագաթ քաղաքում իրարանցում, ուժեղակազմ ու մինչեւ ատամները զինված գյուղացիներ՝ առեւանգողին մասերի բաժանելու պատրաստակամությամբ: Բայց միակ բանը, որ տեսա՝ խաղաղ քաղաքն էր ու մի գյուղացի, որ ձին էր թամբում: Ոչ ոք չէր անհանգստանում, ոչ մի խառնաշփոթ չկար:
-Գուցե,-մտածեցի,-դեռ չեն նկատել, որ գայլերը գողացել է փոքրիկ գառնուկին: Տեր Աստված, օգնի՛ր գայլերին,-ասացի ես ու իջա ներքեւ՝ նախաճաշելու:
Երբ վերադարձա քարանձավ, գտա Բիլին՝ հենված պատին, դժվար շնչելով, իսկ տղան կոկոսի չափ քար բռնած ձեռքին՝ սպառնում էր խփել ուղիղ գլխին:
-Նա տաք կարտոֆիլ գցեց մեջքիս,-ասաց Բիլը,-հետո տրորեց այն ոտքով: Ես խփեցի նրա ականջներին: Սեմ, զենք ունե՞ս:
Ես քարը վերցրեցի տղայի ձեռքից, իսկ նա շրջվեց ու ասաց Բիլին.
–Դու դեռ սպասի՜ր: Ոչ ոք դեռ չի ազատվել Կարմիր Առաջնորդից: Զգուշացի՛ր:
Նախաճաշից հետո տղան գրպանից հանեց կաշվի կտոր, թելերով փաթաթած ու դուրս եկավ քարանձավից:
-Հիմա ի՞նչ է անելու,-հարցրեց Բիլը վախեցած,-Կարծում ես կփախչի՞, Սեմ:
-Ոչ, մի վախեցիր,-ասացի,-նա տունը շատ չի սիրում: Բայց մենք պետք է փրկագնի մասին մտածենք: Գագաթում չեն անհանգստանում նրա անհետանալու պատճառով, կամ դեռ չեն նկատել, որ անհետացել է: Երեւի ծնողները մտածում են, որ նա մորաքույր Ջեյնի կամ հարեւաններից մեկի տանն է գիշերել: Ինչեւէ, այսօր կնկատեն: Մենք պետք է հենց այսօր նամակ ուղարկենք հորը՝ պահանջելով երկու հազար դոլար փրկագին:
Հենց այդ պահին մի պայթյուն եղավ, այնպիսին, ինչպիսին Դավիթն էր իրականացրել՝ Գողիաթին պարտության մատնելով: Դա ինչ-որ պարան էր, որ Կարմիր Առաջնորդը հանել էր գրպանից ու պտտում էր գլխավերեւում:
Բիլը մի խորը հոգոց հանեց, ինչպես ձին կհաներ, երբ վրայից հանեին թամբը: Ու մի մեծ սեւ քար եկավ ու հարվածեց Բիլի ձախ ականջի հետեւամասին: Նա հավասարակշռությունը կորցրեց ու ընկավ կրակի վրա, գրեթե եռացող ջրի մեջ: Ես նրան դուրս քաշեցի ու մոտ կես ժամ գլուխը մտցրել էի սառը ջրի մեջ:
Բիլը կամաց-կամաց ուշքի էր գալիս:
-Սեմ, գիտե՞ս ով է Աստվածաշնչյան իմ ամենասիրած կերպարը,-ասաց նա:
-Հանգստացի՛ր, հիմա կանցնի:
-Հերովդես թագավորը,-ասաց Բիլը,-դու ինձ մենակ չես թողնի նրան հետ, չէ՞:
Ես դուրս եկա ու այնպես թափահարեցի տղային, որ նրա պեպենները սկսեցին շարժվել:
-Եթե քեզ խելոք չպահես, ուղիղ տուն կտանեմ,- ասացի:
-Ես ընդամենը զվարճանում էի,-ասաց նա,- չէի ցանկանում վնասել Ծեր Հենքին: Բայց ինչո՞ւ էր նա ինձ հարվածել: Ես խելոք կմնամ, Օձի աչք, ինձ տուն մի տար ու թույլ տուր Սեւ սկաուտների խաղը խաղամ:
-Ես չգիտեմ այդ խաղը, դու եւ Բիլը որոշեք: Նա է քո խաղընկերը: Ես կարճ ժամանակով գնում եմ: Հիմա ներս մտիր ու ներողություն խնդրիր Բիլից կամ տուն կգնաս:
Ես ստիպեցի նրան ու Բիլին ձեռք սեղմել ու Բիլին ասացի, որ գնում եմ Գագաթ՝ պարզելու, թե ինչ է կատարվում, նաեւ պետք է նամակը ուղարկեմ ծնողներին:
-Գիտե՞ս Սեմ, ես առանց աչքս թարթելու քո կողքին եմ եղել երկրաշարժի, կրակի, ջրհեղեղի, պոկերի խաղերի, ռումբի պայթյունների, ոստիկանների հետապնդման, գնացքների գողության ու ցիկլոնների ժամանակ, ու երբեք այսքան չեմ բարկացել, որքան հիմա, երբ առեւանգել ենք այս երկու ոտքանի հռթիռին: Դու ինձ նրա հետ մենակ չես թողնի, չէ՞:
-Ես շուտ կգամ,-ասացի,- բայց նախքան գնալս Դորսեթի նամակը գրենք:
Ես ու Բիլը թուղթ ու մատիտով գրեցինք փրկագին պահանջող նամակը, իսկ Բիլը ինձ աղաչում էր, որ երկու հազարի փոխարեն հազար հինգ հարյուր պահանջենք, որ հաստատ վճարեն:
-Ես չեմ փորձում թերագնահատել այնքան գովելի ծնողական բարոյականությունը, բայց մենք մարդկանց հետ գործ ունենք, ու այդքան էլ մարդկային չէ քսան կիլոգրամանոց պեպենոտ վայրի կատվի համար երկու հազար դոլար պահանջելը: Իսկ հազար հինգ հարյուրը արդարացի կլինի, մնացած հինգ հարյուրը ես կտամ:
Բիլին հանգստացնելու համար՝ համաձայնեցի:
Պարոն Էբենեզեր Դորսեթ,
Ձեր որդին մեզ մոտ է՝ Գագաթից հեռու մի վայրում: Անիմաստ է փորձառու հետախույզներ վարձել: Միակ պայմանները, որոնք կատարելուց հետո միայն կստանաք Ձեր որդուն, հետեւյալն են. մենք պահանջում ենք հազար հինգ հարյուր դոլար, որը պետք է դնեք կեսգիշերին նշված վայրում: Եթե համաձայն եք այս պայմաններին, ուղարկեք Ձեր պատասխանն այսօր՝ ութն անց կես: Եթե փորձեք խարդախություն անել, այլեւս երբեք չեք տեսնի Ձեր որդուն: Իսկ եթե վճարեք պահանջված գումարը, Ձեր որդին տուն կվերադառնա երեք ժամ անց: Այս պայմանները վերջնական են ու ենթակա չեն բանակցությունների կամ փոփոխությունների:
ԵՐԿՈՒ ՀՈՒՍԱՀԱՏ ՏՂԱՄԱՐԴ
Նամակը դրեցի գրպանս ու պատրաստվում էի ճամփա դուրս գալ, երբ տղան մոտեցավ ինձ ու ասաց.
-Օձի աչք, ասացիր, որ կարող եմ Սեւ սկաուտի խաղը խաղալ:
-Իհարկե, կարող ես, պարոն Բիլը կխաղա քեզ հետ: Ի՞նչ խաղ է դա:
-Ես սեւ սկաուտն եմ, պետք է ձին քշեմ դեպի պարիսպը ու հայտնեմ մարդկանց, որ հնդկացիներն են գալիս: Հոգնեցի հնդկացի լինելով, հիմա ուզում եմ սեւ սկաուտ լինել,-ասաց նա:
-Լավ, անվտանգ է թվում, կարծում եմ Բիլը կօգնի քեզ վերացնել այդ հրեշներին:
-Ես ի՞նչ պետք է անեմ,-ասաց Բիլը՝ կասկածով նայելով տղային:
-Դու ձին ես,-ասաց սեւ սկաուտը,-իջիր ձեռքերիդ ու ոտքերիդ վրա: Ինչպե՞ս պետք է պարիսպի մոտ գնամ առանց ձի:
-Լավ կանես՝ խաղաս հետը, մինչ գործը ստացվի: Թուլացի՜ր:-ասացի Բիլին:
Բիլը արդեն չորեքթաթ էր, իսկ դեմքի արտահայտությունը վախեցած նապաստակից էլ խղճալի էր:
-Պարիսպը որքա՞ն է հեռու,- հարցրեց նա մեղմորեն:
-Ինսուն մղոն,-ասաց սեւ սկաուտը,- ու արդեն սկսիր թռչկոտել, որ ժամանակին տեղ հասնենք:
-Ի սեր բոլոր երկնային սրբությունների, շուտ վերադարձիր,-ասաց Բիլը,- երանի այդ փրկագինը հազար գրեինք:
Ես հասա փոստի բաժամնունք ու հետեւում էի գյուղացիների ելումուտին ու նրանց խոսակցություններին: Մեկն ասաց, որ Գագաթում խուճապ է, քանի որ Էբենեզեր Դորսեթի որդին անհետացել է: Դա միակ բանն էր, որ ուզում էի իմանալ: Ես ծխախոտ գնեցի, նամակս ուղարկեցի ու վերադարձա:
Երբ հասա քարանձավ Բիլն ու տղան անհետացել էին: Ես ամենուր փնտրեցի նրանց, ամեն քարի տակ, բայց չգտա:
Մեկ ժամ անց թփերի խշխշոց եկավ: Բիլը ճոճվելով ներս ընկավ, հետեւից՝ տղան՝ ինքնավստահ սկաուտի նման: Բիլը կանգնեց, գլխարկը հանեց, դեմքը մաքրեց թաշկինակով:
-Սեմ,-ասաց Բիլը,-հիմա կկարծես, որ ես դավաճան եմ, բայց չկարողացա դիմանալ: Ես հասուն մարդ եմ, արական հակումներով ու ինքնապաշտպանության սովորույթներով, բայց լինում է ժամանակ, երբ էգոիզմի ու վերադասության համակարգերը դադարում են աշխատել: Տղան գնաց: Ես նրան տուն եմ ուղարկել: Ամեն ինչ վերջացավ: Հին ժամանակներում մարտիրոսներ կային, ում տանջելով սպանում էին, փոխանակ պարգեւատրեին: Բայց այդ տանջանքներից ոչ մեկը չի կարող համեմատվել այն անբնական խոշտանգումների հետ, որոնց ես արժանացա: Ես փորձում էի հավատարիմ մնալ մեր դավադրության պլանին, բայց այլեւս անկարող եմ:
-Ի՞նչ է պատահել, Բիլ,-հարցրեցի ես:
-Նա ինձ քշեց ինսուն մղոն՝ առանց հանգստի: Հետո երբ գյուղացիները փրկվեցին, ինձ վարսակ տվեց: Հետո մոտ մեկ ժամ փորձում էի իրեն բացատրել, որ փոսերի մեջ ոչինչ չկա, թե ինչպես կարող է փողոցը երկու կողմ ունենալ ու թե ինչու է խոտը կանաչ: Ես բռնեցի նրա հագուստից ու վար նետեցի սարից: Ընթացքում նա ոտքերիս հարվածեց ու հիմա ծնկներիցս վար ամենը կապույտ է, մատերիս վրա երկու կամ երեք կծածի տեղ կա:
Բայց նա գնաց,- շարունակեց Բիլը,- գնաց տուն: Ես նրան Գագաթի ճանապարհը ցույց տվեցի ու ոտքով հարվածեցի ու նա մոտ ութ մետր թռավ: Կներես, որ կորցրեցինք փրկագինը, բայց կամ նա տուն էր գնալու կամ Բիլ Դրիսթոլը՝ հոգեբուժարան:
Բիլը սկսեց ուռել, բայց վարդագույն դեմքը հանգիստ էր:
-Բիլ,- ասացի,-ընտանիքումդ կա՞ սրտի արատով մեկը:
-Ոչ, միայն մալարիա կամ դժբախտ պատահարներ:
-Այդ դեպքում շրջվիր ու հետ նայիր:
Բիլը շրջվեց ու տեսավ տղային: Նա կրկին կորցրեց ինքնատիրապետումը, նստեց գետնին ու սկսեց փայտիկներ խրել խոտի մեջ: Մոտ մեկ ժամ ես վախեցած հետեւում էի նրան: Հետո ասացի, որ մինչ կեսգիշեր մենք փրկագինը կստանանք ու կազատվենք: Բիլը ճգնելով թեթեւակի ժպտաց տղային ու խոստացավ նրա հետ ռուսների ու ճապոնացիների պատերազմը խաղալ՝ հենց որ մի փոքր լավ զգա իրեն:
Ես բարձրացա ծառի վրա ու ճիշտ ժամանակին թղթատարը նամակը նետեց ծառի տակ: Մեկ ժամ սպասելուց հետո իջա, վերցրեցի, գնացի Բիլի մոտ ու կարդացի: Ահա թե ինչ էր պարունակում նամակը.
ԵՐԿՈՒ ՀՈՒՍԱՀԱՏ ՏՂԱՄԱՐԴ.
Պարոնայք, ես ստացա Ձեր նամակը փոստով, որով փրկագին եք պահանջում տղայիս համար: Կարծում եմ չափազանցրել եք Ձեր պահանջները, հետեւաբար ես փոխադարձ առաջարկություն ունեմ, որը, կարծում եմ, կընդունեք: Դուք կբերեք Ջոնիին տուն ու ինձ կվճարեք երկու հարյուր հիսուն դոլար, որ ես համաձայնեմ ընդունել նրան: Լավ կլինի, եթե գիշերը գաք, քանի որ հարեւանները վստահ են, որ նա կորել է ու վստահ չեմ, թե ինչ կանեն այն մարդկանց հետ, ովքեր տղայիս կվերադարձնեն:
Մեծագույն հարգանքով,
ԷԲԵՆԵԶԵՐ ԴՈՐՍԵԹ
-Մեծն Պենզանսի ծովահեններ,-ասացի ես,-ինչպիսի՜ լկտի…
Բայց նայեցի Բիլին ու հանձնվեցի:
-Սեմ, ի՞նչ է երկու հարյուր հիսուն դոլարը, ի վերջո: Մենք ունենք այդ գումարը: Այս երեխայի հետ եւս մեկ գիշեր ու ես գժանոց կգնամ: Բացի դա, կարծում եմ՝ պարոն Դորսեթը մեծահոգի է գտնվել նման առաջարկություն անելով: Մենք չենք կարող այս հնարավորությունը բաց թողնել:
-Անկեղծ ասած, Բիլ, այս գառնուկը իմ նյարդերի վրա շատ է ազդում: Մենք նրան տուն կտանենք, կվճարենք փրկագինը ու կհեռանանք:
Մենք գիշերը նրան տուն տարանք, ու ասացինք, որ իր հայրը արծաթե հրացան է գնել ու կոշիկներ ու մենք առավոտյան գնալու ենք արջի որսի:
Կեսգիշեր էր, երբ Դորսեթի դուռը բախեցինք: Հենց այնպես, ինչպես ես պետք է հաշվեի իմ հազար հինգ հարյուր դոլարը, նույն կերպ Բիլը հաշվեց երկու հարյուր հիսուն դոլարը ու դրեց Դորսեթի ձեռքի մեջ:
Երբ տղան իմացավ, որ մենք թողնելու ենք իրեն տանն ու հեռանալու, սկսեց բարձր ճչալ ու ամուր կառչեց Բիլի ոտքից: Դորսեթը կամաց-կամաց նրան պոկեց ոտքից:
-Որքա՞ն ժամանակ կկարողանաք պահել նրան,-հարցրեց Բիլը:
-Ես առաջվա պես ուժեղ չեմ, բայց տասը րոպե խոստանում եմ:
-Բավական է,-ասաց Բիլը,- տասը րոպեում ես կհասնեմ կենտրոնական, հարավային ու միջին արեւմտյան նահանգները ու այնտեղից սահուն կերպով կհատեմ Կանադայի սահմանը:
Եւ թե ինչ մութ էր ու Բիլը որքան գեր էր, բայց նա արագ անցավ Գագաթի կեսը, մինչ ես կհասնեի նրան:
Ես 14 տարեկան եմ և ունեմ աշխատանք ես՝ ռադիոլրագրող եմ։ նյութեր եմ պատրաստում և կարդում ռադիոլսողների համար։Իմ աշխատանքը կամավորական է և ես դրա համար թերևս չեմ վարձատրվում սակայն գիտեմ, որ ապագայում դառնալու եմ լրագրող և այս աշխատանքը իմ համար փոքր հնարավորություն է մուտք գործել լրագրողի մեծ կյանք։Ես ունեմ նայև խմբագիր ով մինչ իմ գրած նյութերը մինչ եթեր հրապարակելը։Իմ կարծիքով շատ լավ է, որ անչափահասաը աշխատում է քանի, որ աշխատելով նա կարող է կողմնորոշվել իր ապագա մասնագիտության հարցում։
14 տարեկանում դուք կարող եք աշխատել մի շարք աշխատատեղերի: Այնուամենայնիվ, որպես անչափահաս (18 տարեկանից ցածր), գոյություն ունեն աշխատատեղերի սահմանափակումներ, որոնք կարող եք աշխատել: 16 տարեկանից փոքր լինելը նույնպես սահմանափակում է այն ժամերի քանակը, որոնք դուք կարող եք աշխատել:
Ճոկո. ինչո՞ւ համար Ճոկո. իմ անունս Սարգիս Ուղուրլյան է. կարելի չէ ինծի, որքան ալ մեծ ըլլա ձեզի հաճելի ըլլալու փափագս, այդ անունը ձգե. հորս, Կարապետ Ուղուրլյանի, հարուստ վաճառա¬կանին զավակն եմ և չեմ կրնար վերջին պահուն անոր զավակը ըլլալե դադրիլ. մանավանդ թե մեծ ժառանգության մը ակնկալությունը ունիմ։«Ի՞նչ պետք ունիք այդպես ուշադիր նայելու երեսս և զիս շիկնեց¬նելու. այո´, շիկնեցնելու, վասն զի այդ գեղեցիկ կապույտ աչքերուն առջև անսովոր ջերմություն մը կզգամ այտերուս վրա, մի´ խնդաք, կ’աղաչեմ. շա՞տ ծաղրելի եմ արդյոք ձեր աչքին։ ճոկո, դարձյա՞լ»։- Միշտ,- ըսավ աղջիկը, ժպտելով։- Կ’երևա թե կատակը կսիրեք. ձեզ նեղացնել չեմ ուզեր, դրե´ք ինչ անուն որ կ’ուզեք ինծի. կբավե որ այդ անուշ նայվածքնիդ չհեռաց¬նեք ինձմե- Ճոկոն, Ճոկոն է,- կ’ըսեր աղջիկը, ինքնիրեն խոսելով։
Բ
ճերմկոտիկ, վարդի թերթին վրա փակած շուշանի մը ճերմկությամբ, նրբահասակ աղջիկ մըն էր. մազերը իրենց անսովոր ու ծայ¬րահեղ դեղինի մը սաստկությանը մեջ, գլխուն վրա ամփոփված, ինքն իր վրա գալարված ոսկեձույլ օձի մը մորթին շլացումը կուտային. այդ ոսկիի դեղինը կշարունակվեր դեմքին վրա, կցանցնվեր հոն ալ։Աչքին կապույտը այն կապույտն էր, որ անուն չունի, հալած, մա¬րած լրջություն մը խորունկ, թափանցիկ ու վճիտ խավերով։ Նիհար, նրբավարտ մատնեքեն, որ դաշնակի ձայնաշարին իշխելու կոչումը կհայտնեին, դաստակը մսոտ՝ հետզհետե գիրնալով լեցուն ու հիանալի գիծով մը ուսին կմիանար։Մոտայի ծովեզերքին վրա չորցած տերևներե ու գոսացած ոստերե ձևացած հովանիի մը տակ հավաքված աղջիկներեն մեկն էր աս, որոնց մեջեն ծանոթ մը կանչեր էր Սարդիս Ուղուրլյանը, երբ կանցներ քովերնուն։Այդ կատակասերներեն՝ ամենեն լրջախոհը կթվեր այս գեղուհին, որ զինքը կգիտեր հիմա, իբրև թե մտացածին բաղդատություն մը ըներ իրեն ու բացակա մեկու մը մեջ, ու հանկարծ գոչեր էր երեսն ի վեր, համարձակ, առանց քաշվելու առաջին տեսակցության պարտք դրած զգուշութենեն.- Ա՜հ, Ճոկոն է, Ճոկոն է, կ’ըսեմ ձեզի։Մյուսները համակարծիք կթվեին իրեն. այո´, ճիշտ ան էր. ի՞նչ¬պես խորհած չէին մինչև հիմա. թե որ միտքերնին գար, շատոնց Սարգիսը ճանչցուցած պիտի ըլլային իրենց բարեկամուհիին։Գարեջուրի գավաթներուն շուրջը կխոսեին այսպես, խնդալով այս գյուտին վրա, թող չտարավ որ երիտասարդը հեռանա.- Կեցի´ր, Ճոկո:
Գ
– Չեք գիտեր որքա՜ն կսիրեմ ձեզի հետ տեսնվիլ,- կ’ըսեր աղ¬ջիկը, երբ օր մը նորեն պատահեցան իրարու.- ինչո՞ւ չեք անցնիր եր¬բեմն մեր տանը առջևեն. եթե պատեհություն չունիմ խոսերու հետերնիդ, գոնե հեռվեն տեսնեմ ձեզ։ Գիտեմ, ճամփանիդ պիտի երկարի քիչ մը, բայց չե՞ք ուզեր հաճույք մը պատճառել ինծի, զիս երջանիկ ընել գրեթե։Սարդիս Ուղուրլյանը կշվարեր. իրա՞վ. ո՞ւրկե կու գար իրեն այս անակնունելի համակրությունը, ինքը՝ կյանքը տալու պատրաստ էր այս աղջիկին, և ան էր ահա որ իրմե առաջ, մեկդի ընելով պայմանագրա¬կան վեհերոտության մը կանոնները, սիրտը կբանար, միամիտ պար¬զությամբ, ատեն չձգելով իրեն հայտնելու թե ինքն ալ խենթենալու չափ կսիրեր այս աղջիկը:Այդ օրը անճառ երանության օր մը եղավ երկուքին համար ալ։ Բաժնվեցան, ակամա, նորեն իրար գտնելու առաջադրությամբ։Զմայլած կ’երթար երիտասարդը, չհավատալով դեռ լսածին ու տեսածին, հուշիկ քայլերով կ’երթար, խիստ շարժում մը չընելու երկյուղով, վախնալով որ վաղանցիկ երազի դյութական շենքը հանկարծ չքայքայի։
Դ
Այս աղջիկը ալ մտքի սևեռում մը եղավ իրեն. նորամուտ և անհրաժեշտ պայման մը իր գոյության մեջ. մինակը լուծեց ու վերլուծեց այս անակնկալ պարգևը, այս մտերիմ ու բարի սիրտը՝ որ իրեն անձ¬նատուր կ’ըլլար։ Ո չ, տեղ մը չէր գտած այն տրտում ու քաղցր նայվածքը որ իրեն կ’ուղղեին ամեն հեղ, երբ մոտը ըլլար այս աղջկան, որ զինքը լուռ պաշտումի մը ակնածոտ գուրգուրանքովը կշրջապատեր։ Ինքը որ ուրիշ ամեն տեղ ձեռներեց ու զբոսասեր մեկն էր, կխռովեր այս աղջկան մտածած պահուն. անոր ոսկեգիսակ ու ծանրակիր մազե¬րում արձակած շողերեն կշլանար. մինչև այդ ժամուն մարդու չէր հարցներ աղջկան մը հետ խոսելու կերպը. և ահա իր համարձակությունը կկորսընցներ հոս։Այս սերը, տարօրինակ եղանակով մը սկսած, տանջանք մը կ’ըլ¬լար, կչարչարեր զինքը. կտառապեր, առանց պատճառը գիտնալու. մինչդեռ աղջիկը ավելի կմոտենար իրեն, հեշտաբոց շունչովը, որ տաք ու վրդովիչ հովի մը պես կզարներ երեսին ու քծնելով կ’ըսեր։- Չխոսի՞ս, Ճոկո։Իրա՞վ. ինչո՞ւ չէր խոսեր. ինչո՞ւ հուսահատ մարդու ձևը կ’առներ, երբ ամեն ազատություն կտրվեր. և ինքզինքը քաջալերելու համար Սարգիս մտքեն կկրկներ անոր բառը.- Չխոսի՞ս։
Ե
Իցիվ թե չխոսեր։- Ոչ,- ըսավ աղջիկը,- մի´ ըսեք որ կսիրեք զիս, անխառն ուրախություն մը ձգեցեք ինծի. կխոստովանիմ, որ հիմար, անկարելի բան մըն է այն երազը, որ ձեր շնորհիվ զիս երջանիկ ըրավ. բայց մի ավրեք զայն։Ու տեսնելով որ երիտասարդը կ’ընդմիջեր զինքը.- Ճոկոն եք դուք, Ճոկոն մնացեք ինծի համար. ի՞նչ կ’ելլե ատկե. ձեր ծնողքին, ձեր սիրածներուն համար Սարգիսն եք միշտ. չի՞ բա¬վեր ձեզի. բայց, ինծի համար, գոհացեք պաշտվելով. ու պաշտելու մի ելլեք երբեք. ապա թե ոչ ամեն բան պիտի վերջանա մեր մեջ։ Իմ աչքիս՝ անգիտակից ներկայացուցիչ մըն եք սիրո մը զոր շատոնց կորսնցուցած եմ աշխարհիս վրա։ Ձայներնիդ, նայվածքնիդ, քալվածքնիդ, ամեն բան իմ կորսնցուցած անձս կհիշեցնե ինծի։ Առջի վայրկյանեն որ տեսա ձեզ, չկրցա ինքզինքս բռնել. առանց դարձվածքի ըսի որ կսի¬րեմ ձեզի։ Դուք կուռք մըն եք որ պաշտելի գաղափար մը կպատկերացնեք. ու երբոր կենդանության նշան տաք, վար պիտի իյնաք ձեր պատվանդանեն. անմիտները միայն կկարծեն որ մարդիկ կուռքերուն նյու¬թը պաշտած են ատենով. ես ալ ձեր անձին մեջ՝ անհավատալի սեպվելու չափ մեծ նմանություն մը, հիշատակ մը կպաշտեմ. այդ պատ¬րանքը չպիտի մնա թե որ զիս սիրելու ըլլաք։«Քերականություն կարդացեր եք, այնպես չէ՞. գիտե՞ք ինչ է անդեմ բայ մը. ճիշտ այդ բայն եք դուք. Ճոկո ըսի ձեզի. այսինքն մար¬դու մը անուն տվի, որ երբեք չսիրեց զիս, որուն սակայն ես որոշած եմ հավատարիմ մնալ»։Գլխու շարժումով մը կհաստատեր իր անդրդվելի կամքը։
ԶԵվ այս չէ՞ միթե մեծ մասով բոլոր սերերու պատմությունն ալ. կպատահինք մեր դիմացինին անձին մեջ, իրոք այն մտացածին էակին զոր սրտերնուս ու հոգիներուս մեջ ստեղծած ենք. ո՞չ ապաքեն այդ երևակայական, այդ կատարյալ էակն է զոր գտնել կկարծենք, կպաշտենք։Ո´չ. հափրացումները չպիտի գային երբեք, դառնությունները չպիտի խառնվեին մեր սիրույն, եթե ճշտիվ այն ըղձացված ու անկարելի կերպով կատարյալ արարածը ունենայինք դեմերնիս։ Ամեն մարդ իր Ճոկոն, իր ստեղծած ու չգտածը կսիրե միշտ, նույն իսկ ամենեն շատ պաշտել կարծած անձին վրա. ու ասոր համար է, որ, քիչ-քիչ մեր սխալը ճանչնալնուս հետ, վարագույրի մը բացվելուն պես՝ պատրանքը կփա¬րատի տակավ, ամենեն զորավոր ու անխախտ կարծված սերեն հիշա¬տակի փշրանքներ միայն ձգելով։
Տօքթօռ Վահանեան սովորական բժիշկ մը չէ․ մարմնի հիւանդութիւններուն չափ ու, թերեւս անոնցմէ աւելի, հոգիի ցաւերուն հետամուտ, հետաքրքիր բժիշկն է անիկա։ Իր ըմբռնումին ու դատողութեան չափ՝ իր ներողութեան սահմանը ընդարձակ է։ Գիտութեան ֆօրմիւլներուն, կամ իր արհեստին մեքենական կիրառումին մէջ տափակցած ու չքացած միտք մը չէ։Իր հմտութեան մեծութիւնը՝ չոր ու ցամաք ապառաժի զանգուածին չի նմանիր բնաւ, այլ դալար դաշտավայրի մը ծիծղուն երեւոյթը ունի։Վաթսունի մօտ, մազը մօրուքը ճերմկած, տկարակազմ, բայց զուարթախոհ մէկն է Տօքթօռը։Մահուան դէմ՝ իր քառասուն տարուան բժիշկի մղած պայքարովը, մտերմութիւն մը հաստատած է կարծես անոր հետ․ անոր ամէն դաւերը ու խաղերը գիտէ․ անոր զարհուրելի, երբեմն յանկարծահաս ու երբեմն յամեցող հարուածներուն բոլոր գաղտնիքները ուսումնասիրած է։Իր խօսակցութիւնը օգտաւէտ դասերով, ուղիղ դիտողութիւններով ու իմաստուն խորհրդածութիւններով կը վխտայ։ Անձնական փորձառութենէն ու յիշատակներէն ընդելուզուած պատմութիւնները հետաքրքրութեամբ մտիկ կ՚ըլլուին։Գատըգիւղի իր տանը մէջ իրիկուն մը ժողվուեր էինք, եւ մարդոց համար ամենէն հետաքրքական հարցումը մէջտեղ նետուեցաւ յանկարծ։ Ո՞րն էր հազար տեսակ մահերուն ամենէն քաղցրը, բժշկական ու հոգեբանական կրկին տեսակէտով։Յայտնուած կարծիքներուն մէջ համաձայնութիւն չկար․ առողջ ու կայտառ աղջիկ մը, որ Ռաֆայէլ կարդացեր էր եւ դալուկ ու նիհար կազմուածքի մը կը տենչար, թոքախտի հիւծումն
է, ըսաւ, էն գեղեցիկ մահը․ երիտասարդի մը կարծիքին նայելով՝ ռէվոլվէրի գնդակն էր ուղեղին մէջ․ ուրիշ մը՝ ծովահեղձ ըլլալը ամենէն քիչ տանջանք տուող վախճան մը ըլլալուն վրայ պնդեց․ քլորոֆորմը երկու կուսակից գտաւ։Բնութեան ու գիտութեան հնարած բոլոր միջոցները զատ-զատ քննուեցան ու քննադատուեցան․ ամէնքն ալ իրենց աղէկ ու գէշ կողմերը ունեին։Տօքթօռը ինքը, մտիկ կ՚ընէր ամենուս, առանց բառ մը արտասանելու․ վէճը կ՚երկարեր ու համաձայնութեան մը գալէ հեռու էինք։— Ես,— ըսաւ Տօքթօռը, խոսքերնիս կտրելով, ամենէն քաղցր մահը տեսայ, բայց չեմ կրնար պնդել որ ամէն անգամ մարդս կրնայ զայն իր ձեռքին տակ ունենալ․ մէկ հատիկ մահն էր ասիկա, զոր իմ տեսած հազարաւորներուս մէջէն, ոչ միայն ամենէն հեշտն էր կրնամ ըսել, այլ իրօք քաղցրն ու երջանիկն էր։Պատմութիւն մը ունէր լեզուին ծայրը․ խելօք կեցած տղոց պէս մտիկ ըրինք զինքը։Բ.Տասը տարի կայ անկէ ի վեր․ Բարեկենդանի գիշեր մը իմ դրացիներէս մէկուն տանը մէջ երեկոյթ մը կար․ տիկին… անունը պէտք չէ ձեզի, այնպէս չէ՞, քառասունը հազիւ թեւակոխեր էր, բայց երեսունը հինգ տարու չէր ցուցներ վրայէն․ այն շատ հաւնուած ու շատ սիրուած կնիկներէն մէկն էր, որոնց սերունդը հետզհետէ պակսելու, անհետանալու վրայ է մեր մէջ․ իր մասին պատմուած առասպելներու վրայ ամենէն առաջ եւ ամենէն շատ խնդացողը ինքն էր։ Սուտ պարկեշտութիւններու, կեղծաւոր կարմրութիւններու կինը չէր այն կինը․ գլխէն մինչեւ ոտքը ամեն բան խիզախ ու համարձակ էր վրան։— Աղվոր կուրծք մը չունեցողները միայն decollete-ին թշնամի են, – կ՚ըսեր խնդալով, եւ յօժարակամ կը պարզէր իր լանջքին կոհակները քոռսէին բացուածքէն։Էրիկը, ծերունի մը, հայր մը գրեթէ տարիքով, հօր մը թոյլտւութիւնները, ազատութիւնները թողած էր անոր։ Էն աղուոր երիտասարդները, էն շնորհքով մարդիկը իր շուրջն էին,
թիթեռնիկներու պէս դառնալով, երբեմն էրելով մրկելով, իր ջերմ ու կիզիչ մթնոլորտին մէջ։Բոլոր կիները չէին քաշեր զինքը, կը նախանձէին, կը չարախօսէին իր վրայ․ անոր համարձակ վարմունքը իրենց պարտկուած մեղքերուն, իրենց շինծու ամօթխածութեանը դեմ պայծառ արեւի մը հալածիչ լոյսին կը նմանէր՝ խպնոտ ստվերներու վրայ սփռուած։Ասոր հետ մէկտեղ, երբեք չէին պակսեր անոր տունէն, անոր երեկոյթներէն, ուր էն աղուոր, էն զուարթ, էն նրբամիտ ընկերութիւնը գտնելուն ապահով էին։Ատեն ատեն կը կանչէին զիս այս տունէն, տիկնոջ համար որ մարելիքի պէս տագնապներ կ՚ունենար երբեմն։ Առջի քննութենէս՝ սրտի հիւանդութեան մը հաստատ նշանները գտեր էի վրան, բայց զինքը չխռովելու համար բաւականացեր էի ըսելով․— Բան մը չեն ասոնք, պարզ ջղային անհանգստութիւններ։Գլխաւոր բանը քիչ մը հանդարտ կեանք վարելու պէտքն էր․ այս եղաւ իմ պատուէերս ալ․ բայց ո՞վ մտիկ կ՚ըներ ինծի։Օր մը նեղացայ։— Տիկին,- ըսի,- պարապ տեղը երթալ գալէն չեմ ախորժիր․ քանի որ իմ պատուիրած բանս չէք ըներ, պէտք չկայ որ զիս կանչէք ուրիշ անգամ․ աւելի հաճոյակատար բժիշկի մը դիմեցէք, խնդրեմ։ Հիւանդս հասկցաւ, եւ որովհետեւ մտքի ու սրտի տէր կին մըն էր, իսկոյն ներում խնդրեց այնպիսի քաղցր ու անուշ ձայնով մը, որուն դէմ կենալու էն քարսիրտ մարդն անգամ կարող չէր։— Ձեր աղէկութեան համար է իմ պահանջումս․ չեմ կրնար առողջութեան բոլոր կանոններուն հակառակ ձեր վարած կենցաղին աւերումները տեսնել եւ լուռ կենալ, չեմ կրնար ձեզ չարգիլել այս կեանքը շարունակելէ։— Օր մը աւելի՞ ապրելու համար, Տօքթօռս,- պատասխանեց ինծի ժպտալով,- օր մը աւելի՞ տառապելու համար․ եւ բռնելով ձեռքս, ստիպելով զիս որ քովը նստիմ, երբ ես մեկնելու կը պատրաստվեի արդէն, շարունակեց․— Դուք, բժիշկներ, կեանքը երկարացնելու աշխատող մարդիկ, կիներուն՝ այս հէգ էակներուն կեանքը պահպանելու մի՛ աշխատիք, քանի որ չէք կրնար այդ կեանքը իր թարմութեան,
իր գեղեցկութեան մէջ անայլայլ ու հաստատ պահել․ ճերմակած թափած մազերու, փոթփոթած երեսի, թուլցած միսի մը աւելի կամ նուազ տեւողութիւնը նշանակութիւն չունի․ կինը իր երիտասարդութեան, իր հրապոյրներուն մէջ կրնա՞ք վար դնել, կեցնել։ Չէ՞ք կրնար, թող տվեք ուրեմն որ երթայ հոսկէ․ իր պաշտօնը, իր կոչումը աւարտած է ան․ ի՜նչ, կը պահանջես ձայնը մարած երգիչէն՝ որ սրահին վրա՞յ կենայ, մինչեւ որ սուլեն, ծաղրեն ու նախատեն զինքը․ կինը ծիծաղ մըն է, պէտք չէ որ լացի փոխուի։Հիւանդութիւնը կը սաստկանար, հեղձումները կը յաճախէին ու միշտ խուլ կը մնար անիկա իմ խրատներուս, եւ իր զբօսանքի, հաճոյքի կեանքը անխափան կը շարունակէր։ Տարօրինակ, բայց թերեւս ամենէն ուղիղ ըմբռնումն էր իրենը՝ աշխարհիս մէջ կնոջ մը դերին եւ կոչումին վրայ։ Յոյսը եւ Ուրախութիւնն էր ինքը եւ անձնուրաց արիութեամբ մը կը բաշխէր իր կենդանութիւնը, իր շնորհը, իր հրապոյրը, երբոր ինքը պէտք ունէր ատոնց, Քօբէի մանիշակ ծախող աղջիկին պէս,Elle mourait de l’hiver, en vendant le printemps.
Գ.
Երեկոյթը իր ամենէն ցնծայոյզ վայրկեանին մէջն էր։ Շատ մը աղուոր կիներ, շատ մը շնորհալից աղջիկներ, այնքան ալ երիտասարդ մարդիկ ու պատանիներ․ լուռ ըղձանքներով ծանրացած մթնոլորտ մը, որուն մէջ՝ տանտիկինը իր հասակին ու արդուզարդին շքեղութեամբը ամենէն զմայլելին կը հանդիսանայ։Քովես՝ պզտիկ ձայն մը․ ասանկ երեկոյթներու սովորական չարախոսութիւնները, որոնց ամենէն թունաւորները տանտիրուհւոյն դեմ կ՚արձակուէին։— Տեսէք, իր սիրած երիտասարդէն վայրկեան մը չի բաժնուիր․ մարդ չի սեպեր աս կնիկը։Երիտասարդը՝ տժգոյն ու նիհար մէկն էր, զոր կիները իրարու ձեռքէ կը խլէին։ Իր վրդոված կեանքին կը պարտէր այս ձգողութիւնը։ Ուրոյնութիւն մը ունէր անիկա, եւ իրեն յատուկ դրոշմ մը կար իրեն պատկանող ամէն բանի մէջ։ Արհամարհոտ
պզտիկ ժպիտ մը նուրբ ու սեւ պեխերուն ծայրը. կոպերը կտրած աչքեր, որոնք իր գիշերամոլ մարդու յոգնութիւնները կը պատմէին․ վէս խրոխտութիւն մը, որ վաղաթարշամ երիտասարդութեանը վրայ ծաւալած ծանրութեան պէս բանի կը նմանէր, կարծես ուսումներու եւ հսկումներու մէջ խորասուզուող մարդու ծանրութիւնը։Մտքի ու ճաշակի տէր մէկն էր։ Իրաւագիտութիւն սորվելու համար Եւրոպա կեցած տարիներէն՝ միջակ վկայականով մը, բայց նրբացած իմացակնութեամբը վերադարձած էր հոս։ Համալսարանին սրահներէն աւելի՝ գեղեցիկ կիներու քով, միանգամայն՝ տաղանդաւոր մարդոց եւ լաւագոյն ընկերութեանց մէջ մտած ու ապրած էր, մսխելով, փճացնելով ունեցածը եւ չունեցածը։ Հոս ոչ փաստաբան եղեր էր եւ ոչ դատաւոր․ անկեղծութեամբ, քաջութեամբ խոստովանած էր իր ապիկարութիւնը։Ամէն ինչ չափաւոր, գրեթէ մեղմ էր իր վրայ, իր ձայնը, իր շարժումները․ բայց ատոր խորը կը տեսնայիր անձնավստահ մարդու, կամ՝ աւելի ճիշդը ըսելու համար՝ իր գերազանցութիւնը գիտցող մարդու մը անխռով հանդարտութիւնը։Աղջիկներու ետեւեն չէր վազեր․ երեխաներ անոնք՝ իր փորձ, գրեթէ հայրական աչքին։ Զիջում մը, ստորնացում մը պիտի ըլլար իրեն համար խռովել կոյսի մը մաքուր հոգին․ այս կենցաղասէր մարդուն մէջ՝ ահա այս կերպ իր կեանքին հակասող ազնուութիւններ ալ կային։ Իր ասպետական, կռիւով, հարձակումով բերդ առնող մարդու համբաւին եւ սովորութեանցը հակառակ էր տեսլական սիրոյ մը հեռանկարովը աղջկան մը սրտէն ներս սպրդիլ․ այս Ոդիսեւսի միջոցները իրեն չէին պատշաճեր։Զրուցուածին նայելով՝ տարիէ մը ի վեր տիկին ….-ի մտերիմն էր, ու ամէնքը, իրենց բոլոր չարախօսութեանց մէջ անգամ, այս երկուքին միջեւ ճշմարիտ ներդաշնակութիւն մը գտեր էին որ երկուքին ալ սովորական էակներ չըլլալէն առաջ կուգար անշուշտ։
Դ.Հիմա կը պարէին․ այրերը իրենց պահանջումներուն անհամբերութիւնը բերելով հոս ալ, կիները իրենց անձնամատոյց մեղկութիւնը․ խօլական գիրկընդխառնումներու, վէտվէտումներու անընդհատ շարք մըն էր այս ամէնը։Վալսին՝ Տիկինն ալ եկաւ այն երիտասարդին հետ, որ իր խօսակիցը եղած էր գրեթէ շարունակ, եւ պարողներուն մէջ այս եղաւ էն շնորհալի զոյգը։ Զմայլած կը դիտէինք զիրենք․ պար մը չէր այս, այլ շլացուցիչ բան մը, եթերային ու ցնորական սլացում մը, յափշտակութիւն մը, քերթուած մը ամբողջ։Միւս պարողները իրենք ալ կանգ առեր էին այս զոյգին շուրջը հիացած, հիացում, որուն մէջ նախանձը իր արդար բաժինը ունէր։Յանկարծ, սայթակումի պէս բան մը պատահեցաւ, կինը իր բոլոր ծանրութեամբ վայր իյնալու պէս եղաւ․ երիտասարդը մեծ ճիգով հաջողեցաւ իր գիրկին մէջ բռնէլ զայն։— Ոտքը սահեցաւ,- կ՚ըսէին։Ոչ, աւելի բան մըն էր, նուաղում մը ունեցեր էր։— Հասե՛ք, Տօքթօռ,- պոռաց երիտասարդը։Իսկոյն քովը վազեցի ու երկուքնիս բազմոցին վրայ տեղաւորեցինք զինքը․ հազիւ կրցաւ աչքերը բանալ․ անմիջապէս տեսայ սրտի կաթուածի բոլոր նշանները։Ընդհանուր տակնուվրայութեան մէջ՝ դեղ մը ապսպրելն անգամ անկարելի կը դառնար․ օտարականները հեռացուցինք. հիւրերը մէկիկ մէկիկ մեկնեցան․ բայց դեռ սանդուխներուն վրայ անոնց ոտնաձայնը չմարած, անիկա իր հոգին աւանդեց, գլուխը իր սիրած տղուն գիրկին մէջ, նոյնիսկ իր բոյնին մէջ նետահար սպաննուած թռչունի մը պէս, ժամանակ չձգելով, որ դեղ կամ դարման մը ընեմ։Այս եղաւ ահա իր վախճանը․ կեանքին բոլոր երանութիւնները միացած խտացած էին այն երկվայրկեանին մէջ, ուր կեանքը կը թողուր․ ասկէ աւելի երջանիկ մահ մը կրնա՞ք երեւակայել, պատրաստել, շինել ձեզի համար։Հիւանդութիւններու, ցաւերու մէջ չտառապեցաւ․
ծերութիւնը չփճացուց իր շնորհները․ պաշտելի ու պաշտուած կինը մնաց մինչեւ վերջի վայրկեանին ու ընդհանուր զմայլումով մը ողջունուած, իր սիրած տղուն թեւին վրայէն գնաց հեռացաւ անիկա։ Բաժակի մը պէս, որ կոչունքի մը սեղանի վրայ, ցնծութեան մաղթանքներու, բախումներու մէջ կը փշրուի, փոխանակ դուրսը սպասաւորներու ձեռքով, լուացքի աղտոտ ջուրին մէջ օր մը կոտրելու անհետանալու, այս կինն ալ էն շնորհագեղ պատկերի մը մէջ գերագոյն երջանկութիւնը զգացած ու պարգեւած ժամուն անհետացաւ։
Սեդա Ենգիբարյանի բլոգ 