Category: Uncategorized

Փորձ մեկ միացման

Մանեզիումի ժապավենը սեղմեցինք ու այրեցինք սպիրտոյրոցի բոցի վրա։

Մագնեզիումը բոցավառվեց փայլուն բոցով։

Սարքավորումներ`Սպիրտայրոց, լուցկի, աքցան։

Ազդանյութ`մագնեզիում

 Քայքյման ռեկցիա

Մալախիտեի ջերմաին քայքայումը

Մալաքիտի  ջերմային  քայքայումը, ջրի  քայքայումը  հաստատուն  էլեկտրական  հոսանքով,ջրածնի  պերօքսիդի  քայքայումը  կատալիզատորի  միջոցով

Սարքավորումներ`Լաբորատոր  կալան, փորձանոթ, սպիրտայրոց, լուցկի, գազատար  խողովակ  ունեցող  խցան, բաժակ

Ազդանյութեր`Մաքաքիթի (CuOH)₂CO₂ կանաչ  փոշի, ջուր, ջրածնի  պերօքսիդի  լուծույթ, կրաջուր

Քիմիական ռեակցիաների տեսակները՝տեղակալման
Գործնական  աշխատանք`

Տեղակալման ռեակցիա՝ երկաթի և պղնձի սուլֆատի միջև,փոխանակման ռեակցիա՝՝ պղնձի օքսիդի և աղաթթվի միջև և չեզոքացման՝ նատրիումի հիդրօքսիդի և  աղաթթվի միջև: Հոկտեմբերի 5-9-ը

Տեղակալման  ռեակցիաներ`

 Պղնձի(II) սուլֆատի  փոխազդեցությունը  երկաթի  հետ, ցինկի  փոխազդեցությունը  աղաթթվի(

Փորձ1. Փորձանոթի  ¼ մասը  լցրեք  HCl)լուծույթի  հետ

Սարքավորումներ`Լաբորատոր  կալան, փորձանոթներ, մեխ, թել,լուցկի, ձագար:

Ազդանյութեր` Մեխ, պղնձի(II) սուլֆատի (CuSO₄) կապույտ  փոշի, ջուր, ցինկի(Zn)  կտորներ, աղաթթվի  (HCl) լուծույթ,սոդայի լուծույթ,նատրումի հիդրօքսիդ:

ջուր, գդալիկով  ավելացրեք  մի  պտղունձ  պղնձի(II) սուլֆատ, խառնեք  ապակյա  ձողիկով  և  ստացված  երկնագույն   լուծույթի  մեջ  իջեցրեք  թելով  կապված  մեխը: Մի  առ  ժամանակ  հետո  մեխը  կարմրումրեց։

Գրեք  ռեակցիայի  հավասարումը, նշեք  ռեակցիայի  հատկանիշները:

₁                               CuCl₂+Fe=FeCl₂+Cu

Փորձ2.Փորձանոթի  մեջ  գցեք 4  հատ  ցինկի  կտորներ, վրան  զգուշությամբ   ձագարի  միջոցով  ավելացրեք  աղաթթվի  լուծույթ  փորձանոթի  ¼ մասով: Ի՞նչ  նկատեցիք:Անջատվող  գազը  ստուգեք  այրվող  լուցկու  միջոցով: Գրեք  քիմիական  ռեակցիաների  հավասարումները:

 NaOH+HCl=NaCl+H₂O

 .Գործնական ածխատանք`Փոխանակման  ռեակցիաներ Պարզագույն հաշվարկներ քիմիական հավասարումներով:                                                      

Սարքավորումներ`Լաբորատոր  կալան, փորձանոթներ, սպիրտայրոց, լուցկի

Ազդանյութեր`մագնեզիումի  օքսիդ, աղաթթու, սոդայի  լուծույթ,

Փորձ1.Մագնեզիումի  այրումից  ստացված  մագնեզիումի  օքսիդը  լցրեք  փորձանոթի  մեջ, վրան  ձագարի  միջոցով զգուշությամբ  ավելացրեք  աղաթթու  փորձանոթի  ¼  մասով: Ի՞նչ  նկատեցիք: Գրեք  ռեակցիայի  հավասարումը:

Փորձ2.Փորձանոթի ¼ չափով  մեջ  լցրեք  սոդայի  լուծույթ  վրան  ձագարի  միջոցով  զգուշությամբ  ավելացրեք  աղաթթու : Ի՞նչ  նկատեցիք: Գրեք  ռեակցիայի  հավասարումը: Քիմիական հավասարումներ:Քիմիական ռեակցիաների տեսակները`միացման,քայքայման,տեղակալման,փոխանակման:  Քիմիական   ռեակցիաների  սկսվելու և ընթանալու պայմանները:Ջերմաանջատիչ և ջերմակլանիչ ռեակցիաներ: 

1) Գտեք քառակուսու մակերեսը, եթե նրա կողմը հավասար է՝

ա) 1,2 սմ,
1,2*1,2=1,44սմ

բ) 3,4դմ,
3,4*3,4=11,56դմ

գ) 3.1/3մ
10/3*10/3=100/9մ

դ) 0,43 մ
0,43*0,43=0,1849մ

2) Որոշեք այն քառակուսու կողմը, որի մակերեսը հավասար է՝

ա) 16 սմ²=4սմ

բ) 25 դմ²=5դմ²

գ) 2,25 մ²=1,5մ²

դ) 0,81 մ²=0,9մ²

3) Քառակուսու մակերեսը 49 սմ² է: Գտեք քառակուսու կողմը և քառակուսու մակերեսն արտահայտեք քառակուսի միլիմետրով,
Քառակուսու կողը-7սմ
49սմ²=4900մմ²

4) Քանի անգամ  կմեծանա քառակուսու մակերեսը, եթե նրա.

ա)բոլոր կողմերը մեծացվեն  3 անգամ
Կմեծանա 9-անգամ |3*3|

բ) բոլոր կողմերը փոքրացվեն 2 անգամ:
Կփոքրանա 4-անգամ |2*2|

5) Քանի՞ անգամ պետք է մեծացնել քառակուսու կողմը, որպեսզի նրա մակերսը սկզբնականից մեծանա 36 անգամ:
6 անգամ պետք է մեծացնել քառակուսու կողմը:

Մեխանիկական տատանումներ մարող և չմարող տատանումներ։

Մարմիննարի այն շարժումները երբ նրանք իր հավասարակշռության դիրքերից շարժվում են մերթ այս մերթ այն կողմ կոչվում են մեխանիկական տատանումներ։

Այս տատանումներին բնորոշ հատկություն է կրկնելիությունը։Այդպիսի տատանումներին անվանումեն նաև պարբերական շարժումներ։

Այն ամենա փոքր ժամանակամիջոցը որից հետո տատանումները կրկնվում են կոչվում է տատանումների  պարբերություն։Այսինքն տատանումների պարբերությունը մեկ լրիվ տատանման տևողությունն է։Տատանման պարբերությունը նշանակում են մեծատառ T տառով  բանաձև T= t/N

Տատանվող մարմնի առավելագույն շեղումը հավասարակշռության դիրքից կոչվում է շեղում։Բնութագրական մեծություներից է նաև տատանման հաճախությունը։Տատանումների հաճախություն է կոչվում 1 վարկյանում տատանումերի թիվը։

Տեսական նյութ

Կարելի է ասել՝ բազմանկյան մակերեսը հարթության այն մասի մեծությունն է, որ գրավում է այդ բազմանկյունը: 

Հատկություն 1. Հավասար բազմանկյունների մակերեսները հավասար են:

Հատկություն 2. Եթե բազմանկյունը կազմված է մի քանի բազմանկյուններից, ապա նրա մակերեսը հավասար է այդ բազմանկյունների մակերեսների գումարին:

 Քառակուսու մակերեսը

Տեսական նյութ

Թեորեմ Քառակուսու մակերեսը հավասար է նրա կողմի քառակուսուն:

Առաջադրանքներ:

1) Գտեք քառակուսու մակերեսը, եթե նրա կողմը հավասար է՝

ա) 1,2 սմ,=

բ) 34դմ,

գ) 313մ

դ) 0,43 մ

2) Որոշեք այն քառակուսու կողմը, որի մակերեսը հավասար է՝

ա) 16 սմ²,=4

բ) 25 դմ²,=5

գ) 2,25 մ²:

դ) 0,81 մ²:=0,9

3) Քառակուսու մակերեսը 49 սմ² է: Գտեք քառակուսու կողմը և քառակուսու մակերեսն արտահայտեք քառակուսի միլիմետրով,

4) Քանի անգամ  կմեծանա քառակուսու մակերեսը, եթե նրա.

ա)բոլոր կողմերը մեծացվեն  3 անգամ,

բ) բոլոր կողմերը փոքրացվեն 2 անգամ:5) Քանի՞ անգամ պետք է մեծացնել քառակուսու կողմը, որպեսզի նրա մակերսը սկզբնականից մեծանա 36 անգամ:

Անանիա Շիրակացի (անհայտ, Շիրակի մարզ – անհայտ), 7-րդ դարի հայ գիտնական։ Առաջինը կայուն հիմքերի վրա դրեց ճշգրիտ գիտությունների ուսումնասիրությունը Հայաստանում^[1]։

Մեծ է Անանիա Շիրակացու գիտական գործունեության ոլորտը։ Զբաղվել է փիլիսոփայությամբ, աստղագիտությամբ, աշխարհագրությամբ, մաթեմատիկայով, տոմարագիտությամբ, ալքիմիկոսությամբ։ Նա երկրակենտրոն համակարգի կողմնակից էր և ըստ այդմ էլ բացատրում էր տարվա եղանակների, գիշերվա ու ցերեկվա առաջացումը։ Որոշ համեմատությունների ու դատողությունների միջոցով եզրակացնում էր, որ Արեգակը մեծ է թե՛ Լուսնից, թե՛ Երկրից և գտնվում է շատ մեծ հեռավորության վրա։ Իր աշխատություններում Անանիա Շիրակացին նշել է աստղագիտության մի շարք գործնական կիրառություններ։ Տվել է Հայաստանի միջին լայնության համար ստվերաչափ կազմելու կանոնը։ Կազմել է լուսնային խավարումների 19-ամյա պարբերաշրջանի աղյուսակները։ Մեծ արժեք են ներկայացնում Անանիա Շիրակացու աշխատություններում հանդիպող աստղագիտական հայկական տերմինների մեկնությունները։ Մաթեմատիկական բովանդակություն ունեցող աշխատություններից ամենաարժեքավորը թվաբանության դասագիրքն է՝ գումարման, հանման, բազմապատկման և բաժանման գործողություններն ամփոփող աղյուսակներով։ Գրքում զետեղված են նաև թվաբանական և երկրաչափական պրոգրեսիաներ հիշեցնող աղյուսակներ, մի շարք խնդիրներ։ Անանիա Շիրակացու մեզ հասած աշխատություներից գիտական հետաքրքրություն են ներկայացնում նաև թանկարժեք քարերին, չափ ու կշիռներին, ֆիզիկայի և օդերևութաբանության զանազան հարցերին վերաբերող ուսումնասիրությունները։

Ազդվելով ժամանակի առաջավոր սոցիալ–քաղաքական ու մշակութային շարժումներից և անմիջականորեն ուսումնասիրելով բնությունը՝ նա կարողացել է տեսնել միջնադարյան բնագիտական տեսությունների կրոնական ուղղվածությունը և փորձել է դրանք փոխարինել գիտական տեսակետներով։ Անանիա Շիրակացու գիտա–մանկավարժական գործունեության և աշխարհայացքի վերլուծությունը վկայում է ինչպես նրա հայացքների բացառիկ խորության ու ինքնուրույնության, այնպես էլ միջնադարյան հայ առաջավոր բնագիտական, փիլիսոփայական ու մանկավարժական մտքի զարգացման գործում մատուցած մեծ ծառայությունների մասին։

Մկանները հենաշարժիչ համակարգի ակտիվ մասերն են և ապահովում են շարժումների բազմազանությունը։ Մկանների շնորհիվ մարմինը պահպանում է հավասարակշռությունը, տեղաշարժվում է տարածության մեջ, իրականացնում կրծքավանդակի ու ստոծանու շարժումները, կլլման ակտը, աչքի շարժումները, ներքին օրգանների, այդ թվում՝ սրտի աշխատանքը։

Մկանները լինում են հարթ և միջաձիգ զոլավոր։ Մեր մարմնի կմախքային մկանները կազմված են միջաձիգ զոլավոր մկանային հյուսվածքից։ Չափահաս մարդու կմախքային մկանները կազմում են մարմնի զանգվածի 1/3-ը, իսկ երեխաներինը՝ 1/4-ը։ Ծերունական հասակում մկանային զանգվածի ծավալը փոքրանում է։ Մարզիկների մոտ այն կազմում է մարմնի ընդհանուր ծավալի 50 %-ը։ Մարդն ունի ավելի քան 600 մկան։ կմախքային մկանների գործունեությունը կարգավորվում է նյարդային համակարգով, նրանք զուրկ են ինքնավարությունից, որի համար կոչվում են կամային։ Մկանները հարուստ են արյունատար անոթներով, որոնք ապահովում են նրանցում ընթացող նյութափոխանակությունը։

Կմախքային մկաններն ունեն բարդ կառուցվածք։ Յուրաքանչյուր մկան կազմված է շարակցահյուսվածքային միջնաշերտով միմյանցից բաժանված բազմաթիվ խրձերից։ Արտաքինից մկանը ծածկված է ամուր թաղանթով՝ փակեղով։ Մկանախրձերում գտնվում են տարբեր երկարության մկանաթելեր։

Յուրաքանչյուր մկանաթել ունի լայնակի շերտավոր կառուցվածք, որը պայմանավորված է նրա մեջ գտնվող հարյուրավոր սպիտակուցային թելերի որոշակի դասավորությամբ։ Մկանաթելերի խրձերում լայնակի շերտավորությունն ավելի է ընդգծվում, որի համար ստացել են միջաձիգ զոլավոր մկան անունը։ Յուրաքանչյուր մկանի մոտենում են զգացող և շարժիչ նյարդաթելեր։ Մկաններն իրենց ծայրերի ջլերով ամրանում են ոսկրերին։ Որոշ դեպքերում ջլերը ներհյուսվում են մաշկի մեջ (դիմախաղի մկաններ)։ Ջիլը կազմված է ներդակազմ շարակցական հյուսվածքից, չի կծկվում և դիմանում է մեծ ծանրության, օրինակ աքիլեսյան ջիլը դիմանում է մինչև 400 կգ ծանրության։

Կրճատել կոտորակները

ա․ 1/2 բ․ 2/3 գ․ 3/14 դ․ 64/241
ե․ a/3 զ․ 2a/3ab է․ x^-2 ը․ 2mn/3
թ․ 4b²c/6a²c ժ․ 6x²/7yz

ա․ 1,2.1/3 բ․ 3,6.1/5 գ․ -5,9.3/8
դ․ -1,75.1/3 ե․ 4,12.7/9 -6.13/35

ա․ 1/18 բ․ -9.1/5 գ․ -0,4.1/6 դ․ 0,5.5/12
ե․ 23.1/3 զ․ 37.5/14

Քիմիական հավասարումը դա քիմական բանաձևերի և գործակիցների թիվը։

Օրենք 1  նյութի բաղադրության պահապանման օրենքը

Անկախ գտնվելու  վայրից և  ստացման եղանակներից նյութերը  ունեն հաստատուն ձև

Օրենք 2 նյութի  զանգվածի  գումարը

վերցված նյութերի  զանգվածների գումարը միշտ հավասար է ստացված նյութերի  զանգվածների գումարին։

Ռեակցիաները  լինում են 4 տեսակի

միացման-միացման են կոչվում այն ռեակցիաները որոնց ժամանակ 2 նյութից ստացվում է բարդ նյութ։

Քայքայման ռեակցիաներ-քայքայման են կոչվու  այն ռեակցիանեը  որոց ժամանակ ստացվում են նոր նյութեր։

Տեղակալման ռեկացիաներ-տեղակալման  ռեակցիաներ  են կոչվում այն  նյութերը  որոնք կատարվում են պարզ և բարդ նյութերի միջև որտեղ պարզ նյութի  ատոմները  տեղակալում են բարդ նյութր ատոմներից որևե մեկին

Փոխանակման ռեակցիա-փոխանակման ես կոչվում այն ռեակցիանեը  որոնք կատարվում են 2 բարդ նյութերի  միջև որտեղ նրանք պոխանակվում են իրենց բաղադրիչ մասերով։