Category: MSKH

Մեխանիկական տատանումներ մարող և չմարող տատանումներ։

Մարմիննարի այն շարժումները երբ նրանք իր հավասարակշռության դիրքերից շարժվում են մերթ այս մերթ այն կողմ կոչվում են մեխանիկական տատանումներ։

Այս տատանումներին բնորոշ հատկություն է կրկնելիությունը։Այդպիսի տատանումներին անվանումեն նաև պարբերական շարժումներ։

Այն ամենա փոքր ժամանակամիջոցը որից հետո տատանումները կրկնվում են կոչվում է տատանումների  պարբերություն։Այսինքն տատանումների պարբերությունը մեկ լրիվ տատանման տևողությունն է։Տատանման պարբերությունը նշանակում են մեծատառ T տառով  բանաձև T= t/N

Տատանվող մարմնի առավելագույն շեղումը հավասարակշռության դիրքից կոչվում է շեղում։Բնութագրական մեծություներից է նաև տատանման հաճախությունը։Տատանումների հաճախություն է կոչվում 1 վարկյանում տատանումերի թիվը։

Տեսական նյութ

Կարելի է ասել՝ բազմանկյան մակերեսը հարթության այն մասի մեծությունն է, որ գրավում է այդ բազմանկյունը: 

Հատկություն 1. Հավասար բազմանկյունների մակերեսները հավասար են:

Հատկություն 2. Եթե բազմանկյունը կազմված է մի քանի բազմանկյուններից, ապա նրա մակերեսը հավասար է այդ բազմանկյունների մակերեսների գումարին:

 Քառակուսու մակերեսը

Տեսական նյութ

Թեորեմ Քառակուսու մակերեսը հավասար է նրա կողմի քառակուսուն:

Առաջադրանքներ:

1) Գտեք քառակուսու մակերեսը, եթե նրա կողմը հավասար է՝

ա) 1,2 սմ,=

բ) 34դմ,

գ) 313մ

դ) 0,43 մ

2) Որոշեք այն քառակուսու կողմը, որի մակերեսը հավասար է՝

ա) 16 սմ²,=4

բ) 25 դմ²,=5

գ) 2,25 մ²:

դ) 0,81 մ²:=0,9

3) Քառակուսու մակերեսը 49 սմ² է: Գտեք քառակուսու կողմը և քառակուսու մակերեսն արտահայտեք քառակուսի միլիմետրով,

4) Քանի անգամ  կմեծանա քառակուսու մակերեսը, եթե նրա.

ա)բոլոր կողմերը մեծացվեն  3 անգամ,

բ) բոլոր կողմերը փոքրացվեն 2 անգամ:5) Քանի՞ անգամ պետք է մեծացնել քառակուսու կողմը, որպեսզի նրա մակերսը սկզբնականից մեծանա 36 անգամ:

Անանիա Շիրակացի (անհայտ, Շիրակի մարզ – անհայտ), 7-րդ դարի հայ գիտնական։ Առաջինը կայուն հիմքերի վրա դրեց ճշգրիտ գիտությունների ուսումնասիրությունը Հայաստանում^[1]։

Մեծ է Անանիա Շիրակացու գիտական գործունեության ոլորտը։ Զբաղվել է փիլիսոփայությամբ, աստղագիտությամբ, աշխարհագրությամբ, մաթեմատիկայով, տոմարագիտությամբ, ալքիմիկոսությամբ։ Նա երկրակենտրոն համակարգի կողմնակից էր և ըստ այդմ էլ բացատրում էր տարվա եղանակների, գիշերվա ու ցերեկվա առաջացումը։ Որոշ համեմատությունների ու դատողությունների միջոցով եզրակացնում էր, որ Արեգակը մեծ է թե՛ Լուսնից, թե՛ Երկրից և գտնվում է շատ մեծ հեռավորության վրա։ Իր աշխատություններում Անանիա Շիրակացին նշել է աստղագիտության մի շարք գործնական կիրառություններ։ Տվել է Հայաստանի միջին լայնության համար ստվերաչափ կազմելու կանոնը։ Կազմել է լուսնային խավարումների 19-ամյա պարբերաշրջանի աղյուսակները։ Մեծ արժեք են ներկայացնում Անանիա Շիրակացու աշխատություններում հանդիպող աստղագիտական հայկական տերմինների մեկնությունները։ Մաթեմատիկական բովանդակություն ունեցող աշխատություններից ամենաարժեքավորը թվաբանության դասագիրքն է՝ գումարման, հանման, բազմապատկման և բաժանման գործողություններն ամփոփող աղյուսակներով։ Գրքում զետեղված են նաև թվաբանական և երկրաչափական պրոգրեսիաներ հիշեցնող աղյուսակներ, մի շարք խնդիրներ։ Անանիա Շիրակացու մեզ հասած աշխատություներից գիտական հետաքրքրություն են ներկայացնում նաև թանկարժեք քարերին, չափ ու կշիռներին, ֆիզիկայի և օդերևութաբանության զանազան հարցերին վերաբերող ուսումնասիրությունները։

Ազդվելով ժամանակի առաջավոր սոցիալ–քաղաքական ու մշակութային շարժումներից և անմիջականորեն ուսումնասիրելով բնությունը՝ նա կարողացել է տեսնել միջնադարյան բնագիտական տեսությունների կրոնական ուղղվածությունը և փորձել է դրանք փոխարինել գիտական տեսակետներով։ Անանիա Շիրակացու գիտա–մանկավարժական գործունեության և աշխարհայացքի վերլուծությունը վկայում է ինչպես նրա հայացքների բացառիկ խորության ու ինքնուրույնության, այնպես էլ միջնադարյան հայ առաջավոր բնագիտական, փիլիսոփայական ու մանկավարժական մտքի զարգացման գործում մատուցած մեծ ծառայությունների մասին։

Մկանները հենաշարժիչ համակարգի ակտիվ մասերն են և ապահովում են շարժումների բազմազանությունը։ Մկանների շնորհիվ մարմինը պահպանում է հավասարակշռությունը, տեղաշարժվում է տարածության մեջ, իրականացնում կրծքավանդակի ու ստոծանու շարժումները, կլլման ակտը, աչքի շարժումները, ներքին օրգանների, այդ թվում՝ սրտի աշխատանքը։

Մկանները լինում են հարթ և միջաձիգ զոլավոր։ Մեր մարմնի կմախքային մկանները կազմված են միջաձիգ զոլավոր մկանային հյուսվածքից։ Չափահաս մարդու կմախքային մկանները կազմում են մարմնի զանգվածի 1/3-ը, իսկ երեխաներինը՝ 1/4-ը։ Ծերունական հասակում մկանային զանգվածի ծավալը փոքրանում է։ Մարզիկների մոտ այն կազմում է մարմնի ընդհանուր ծավալի 50 %-ը։ Մարդն ունի ավելի քան 600 մկան։ կմախքային մկանների գործունեությունը կարգավորվում է նյարդային համակարգով, նրանք զուրկ են ինքնավարությունից, որի համար կոչվում են կամային։ Մկանները հարուստ են արյունատար անոթներով, որոնք ապահովում են նրանցում ընթացող նյութափոխանակությունը։

Կմախքային մկաններն ունեն բարդ կառուցվածք։ Յուրաքանչյուր մկան կազմված է շարակցահյուսվածքային միջնաշերտով միմյանցից բաժանված բազմաթիվ խրձերից։ Արտաքինից մկանը ծածկված է ամուր թաղանթով՝ փակեղով։ Մկանախրձերում գտնվում են տարբեր երկարության մկանաթելեր։

Յուրաքանչյուր մկանաթել ունի լայնակի շերտավոր կառուցվածք, որը պայմանավորված է նրա մեջ գտնվող հարյուրավոր սպիտակուցային թելերի որոշակի դասավորությամբ։ Մկանաթելերի խրձերում լայնակի շերտավորությունն ավելի է ընդգծվում, որի համար ստացել են միջաձիգ զոլավոր մկան անունը։ Յուրաքանչյուր մկանի մոտենում են զգացող և շարժիչ նյարդաթելեր։ Մկաններն իրենց ծայրերի ջլերով ամրանում են ոսկրերին։ Որոշ դեպքերում ջլերը ներհյուսվում են մաշկի մեջ (դիմախաղի մկաններ)։ Ջիլը կազմված է ներդակազմ շարակցական հյուսվածքից, չի կծկվում և դիմանում է մեծ ծանրության, օրինակ աքիլեսյան ջիլը դիմանում է մինչև 400 կգ ծանրության։

Կրճատել կոտորակները

ա․ 1/2 բ․ 2/3 գ․ 3/14 դ․ 64/241
ե․ a/3 զ․ 2a/3ab է․ x^-2 ը․ 2mn/3
թ․ 4b²c/6a²c ժ․ 6x²/7yz

ա․ 1,2.1/3 բ․ 3,6.1/5 գ․ -5,9.3/8
դ․ -1,75.1/3 ե․ 4,12.7/9 -6.13/35

ա․ 1/18 բ․ -9.1/5 գ․ -0,4.1/6 դ․ 0,5.5/12
ե․ 23.1/3 զ․ 37.5/14

Քիմիական հավասարումը դա քիմական բանաձևերի և գործակիցների թիվը։

Օրենք 1  նյութի բաղադրության պահապանման օրենքը

Անկախ գտնվելու  վայրից և  ստացման եղանակներից նյութերը  ունեն հաստատուն ձև

Օրենք 2 նյութի  զանգվածի  գումարը

վերցված նյութերի  զանգվածների գումարը միշտ հավասար է ստացված նյութերի  զանգվածների գումարին։

Ռեակցիաները  լինում են 4 տեսակի

միացման-միացման են կոչվում այն ռեակցիաները որոնց ժամանակ 2 նյութից ստացվում է բարդ նյութ։

Քայքայման ռեակցիաներ-քայքայման են կոչվու  այն ռեակցիանեը  որոց ժամանակ ստացվում են նոր նյութեր։

Տեղակալման ռեկացիաներ-տեղակալման  ռեակցիաներ  են կոչվում այն  նյութերը  որոնք կատարվում են պարզ և բարդ նյութերի միջև որտեղ պարզ նյութի  ատոմները  տեղակալում են բարդ նյութր ատոմներից որևե մեկին

Փոխանակման ռեակցիա-փոխանակման ես կոչվում այն ռեակցիանեը  որոնք կատարվում են 2 բարդ նյութերի  միջև որտեղ նրանք պոխանակվում են իրենց բաղադրիչ մասերով։

Հասարակական խուբը երկու կամ ավել մարդկանցից կազմված հանրույթ է, որտեղ կան անդամներ, ովքեր միավորվել են որևէ նպատակի, գործի հասնելու համար։

Մարդկանց,հասարակական խումբը հավաքվում է և դառնում հանրույթ:Այդ հասարակական խմբերում մարդիկ փորձում են շփվել միմյանց հետ, միասին կատարել որևէ աշխատանք և ներկայացնել իրենց աշխատանքը հանրությանը։Հասարակական խմբերը կարող են հնարավորություն ընձեռնել, որպեսզի մարդիկ ճանաչեն իրար ինչը որ անհատի դեպքում հնարավոր չէ։Խմբերը լինում են մեծ և փոքր։

Փոքր խմբերն են օրինակ անգլերենի խմբակները, այսինքն երբ մարդիկ խմբով հավաքվում են և փորձում են սովորել անգլերեն։ Այսինքն նրանց նպատակն է, այդ խմբում անգլերեն սովորելը։ Կամ որևէ այլ առարկա։

Մեծը խմբերն են օրինակ, երբ, որևէ հայտնի երգի խումբ է գալիս, այնտեղ գնում են հազարավոր մարդիկ, եվ այն արդեն համարվում է մեծ խումբ, քանի որ այդ հայտնի երգի խմբին տեսնելու համար, հավաքվում են հազարավոր մարդիկ։ Իսկ 50 և ավել մարդկանցից կազմված խումբը արդեն մեծ խումբ է։ Կարող են լինել նաև աղջիկների և տղաների խմբեր։

Այս խմբերը պատկանում են, ոչ ինքնաբերաբար ընտրված խմբերի տեսակին, քանի որ մարդիկ չեն ընտրում իրենց սեռը։ Աղջիկ լինեն թե տղա։ Մեկ այլ օրինակ են ծնողները, մենք չենք ընտրում մեր ծնողներին։ Կամ քույրերը և եղբայներ, հորաքույրները, մորաքույրներն, քեռիները, քեռակինները, մենք չենք ընտրում նրանց, մենք չեն որոշում ով լինի մեր եղբայրը, կամ մորաքույրը։ Այլ օրինակ կարող է լինել ազգությունը։ Մենք չենք կարող ընտրել ինչ ազգից լինենք։ Հայ, ամերիկացի, իսպանացի կամ գերմանացի։

Ամենշարքիցմիբաղադրիչընտրի´րևբաղադրյալբառերկազմի´ր (քանիսըկստացվի):

1.Ա.Թութ-թթենի2, կարմիր-կարմրավթուն,արմրոտ, փուշ-փշոտ,անփուշ, ոսկի-ոսյա,ոսկեղեն, տուն-անտուն, գույն-գունավոր, կաթ-կաթոտ,կաթնեղեն(ն), խորհուրդ-կորհրդավոր ,խորհրդարան:
Բ.Ան-անգետ, -յա, -ենի, -ոտ, -արան, -ավուն, -եղեն, -ավոր:
2. Ա. Գետ, կանչ, լույս (լուս), գիր (գր), սիրտ (սրտ), միտ:
Բ. Ան-տուն, -ավոր, -ել, -ակ, -ք, -ոտ:

Տրված բառաշարքից ընտրի՛ր ածանցավոր բառերը ե արմատն ընդգծիր:
Շապիկ, մկնիկ, զատիկ, ծաղիկ, մայրիկ, աղջիկ,շնիկ, փիսիկ, գեղեցիկ, կապիկ, փոքրիկ, սիրունիկ, կողիկ (կոտլետ), թիթեռնիկ, ծիտիկ, քթիկ, տոտիկ, մատիկ,գնդակ, գետակ, վանդակ, ելակ, կատակ, նապաստակ, առվակ, զավակ, բակ, գուշակ, որդյակ, դղյակ, կտակ, պատանյակ, թիակ, թակ, բլրակ, վարդակ, սոխակ, մահակ, մոծակ,գայլուկ, բուկ, մանուկ, գառնուկ, ձագուկ, ձուկ, ձիուկ, բազուկ, մուկ, աղմուկ, հատուկ, մարդուկ, պոչուկ, վհուկ, ձմերուկ:

Տրված կաղապարներով կազմել համածանցավոր բառեր:
Անբանությունություն
անելանելի
անմահական
դժբախտություն
համակրություն
համաքաղաքացի
հակասություն
ստորջրյա
փոխհամձայնություն:

1.Հաշվի’ր .

1.      2^5=32

2.      1^7=1

3.      9^2=81

4.      6^3=216

5.      (-9)^2=81

6.      (-1)^7=1

7.      14^(-2)=1/14^2

8.      15^2=225

9.      10^5=100000

10.  (-3)^4=80

11.  (-3)^(-4)=1/3^4

12.  -4^2=-16

13.  -5^3=-125

14.  -5^(-2)

15.  (-13)^0

2.Գրիր ամբողջ ցուցիչով աստիճանի տեսքով  a 0.

1.      a^3 x a^4 = a^7

2.      b^4 x b^5=b9

3.      4^3 x 4^2 x 4^1=4^6

4.      3^7 : 3^9=3^-2

5.      15^4 : 15^3

6.      6^(-2) x  6^(-4)=6^6

7.      c^(-3) : c^(-3)=1

8.      a^0: a^(-3)=a^3

3.Համեմատիր՝

1.      5^0   > (-4)^0

2.      (-2)^-3 > (-2)^3

3.      (2^3)^2 =  ((-2)^3)^2

4.      (-7)^0  > (-7)^3

4.Լուծիր խնդիրը` կազմելով առաջին աստիճանի հավասարումների համակարգ:

Մի թիվ ութով մեծ է մյուսից: Այդ թվերի գումարը հավասար է  40-ի: Գտեք այդ թվերը:

Գտնել տրված բառերի հնչյունափոխված արմատները և գրել դրանց անհնչյունափոխ ձևերը:
Շիկանա-շիկլ, գթասիրտ -գութ, գիրություն-գիտ, կուտակել-կուտ, իջվածք-էջ, ընձառյուծ-ինձ, թխպոտ-թուղպ, ձուլագործ-ձուլ, սնափառ-սին, բքախեղդ-բուք, ածխահատ-ածուխ, չվերթ-չու, ուղղակի-ուղիղ, բուժում-բույժ , ուղեվարձ-ուղի:

Բառաշարքումընդգծել—որդվերջածանցունեցողբառերը:
Մրգառատ, մարզպետարան, ընդդիմախոս, անգործություն, ձերբակալություն, ապօրինի, տնտեսագետ, աստվածահաճո, տանտիրուհի, համամարդկային, նվազագույն, աշխարհայացք, առաջնակարգ, համազգային:

Բառաշարքում ընդծել համածանցավոր (նախածանց և վերջածանց ունեցող) բառերը:
Չխոսկան, վերահսկիչ, գերեվարություն, մակագրություն, տարակարծիք, ազգակցական, ուխտագնացություն, հակակրանք, վերաբացում, համտեսում, անդրբևեռային, հակաօդային, ակնաբուժարան,