Day: October 23, 2020

1․ Որո՞նք են աշխարհագրական թաղանթի հիմնական առանձնահատկությունները: 

Աշխարհագրական թաղանթի մասին ուսմունքի ձևավորումը մեզ հասցնում է 19-րդ դար, երբ 1875 թ. ավստրիացի նշանավոր երկրաբան Էդուարդ Զյուսը որպես Երկրի մոլորակի առանձին ոլորտներ առաջարկեց առանձնացնել քարոլորտը, ջրոլորտը, մթնոլորտը և կենսոլորտը: Հետագայում՝ 1937 թ. ռուս աշխարհագետ Ա. Ա. Գրիգորևի կողմից հրատարակված <<Երկրագնդի ֆիզիկաաշխարհագրական թաղանթի կազմի և կառուցվածքի վերլուծական փորձ>> իր աշխատության մեջ աշխարհագրական թաղանթի մասին նա տալիս է հետևյալ բնորոշումը. <<Ֆիզիկաաշխարհագրական թաղանթը մթնոլորտի ստորին շերտի, քարոլորտի վերին շերտի, ողջ ջրոլորտի փոխազդեցության, փոխներթափանցման ոլորտն է, որը տարբերվում է Երկրի առանձին թաղանթներից նրանով, որ ֆիզիկաաշխագրական թաղանթի սահմաններում տարբեր ոլորտներ խիստ կերպով ներթափանցած են իրար մեջ. փոխազդում են իրար վրա: Նրանում աշխարհագրական պրոցեսներն ընթանում են ինչպես տիեզերական, այնպես էլ երկրային էներգիայի աղբյուրների հաշվին: Միայն ֆիզիկաաշխարհագրական թաղանթում է, որ գոյություն ունի կյանք>>:

2. Սխեմատիկորեն պատկերե՛ք աշխարհագրական թաղանթի տարածման սահմանները:

Աշխարհագրական թաղանթը հստակ առանձնացված սահմաններ չունի: Սովորաբար
աշխարհագրական թաղանթի վերին սահման ընդունում են օզոնի շերտը, որը տարածվում
է Երկրի մակերևույթից 25–30 կմ վեր, որտեղ կլանվում են կենդանի օրգանիզմների
համար կործանարար համարվող արեգակնային ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների
զգալի մասը: Աշխարհագրական թաղանթի ստորին սահմանը համարվում է ցամաքի
հողմահարման կեղևի ստորոտը: Երկրի մակերևույթի այդ հատվածը ենթարկվում է
առավել ուժեղ փոփոխությունների հատկապես մթնոլորտի, ջրոլորտի և կենդանի
օրգանիզմների ազդեցությամբ: Այստեղ նրա առավելագույն հզորությունը մոտ 1000 մետր
է:

4. Բնության ամբողջականության խախտման ի՞նչ օրինակներ կարող եք բերել ձեր շրջապատից:

Կլիմայի գլոբալ տաքացումն է մեր օրերում, որի ժամանակ տեղի է ունենում Երկրի՝ Արեգակից ստացված և ծախսված ջերմության հավասարակշռության խախտում: Գիտնականները գտնում են, որ ներկայումս Երկրի ավելի շատ արեգակնային էներգիա է հասնում, քան նրանից հեռանում է, ինչի արդյունքում էլ Երկրի ջերմությունն աստիճանաբար բարձրանում է (հազարավոր և միլիոնավոր տարիներ առաջ հակառակն է եղել, և Երկրի վրա սկսվել է սառցապատումը):20-րդ դարում օդի ջերմության բարձրացումը 10-ով առաջ է բերել, օրինակ, համաշխարհային ջրային հաշվեկշռի խախտում: Տաքացումը հանգեցրել է օվկիանոսների մակերևույթից ջրի գոլորշացման ավելացմանը և ամպամածության մեծացմանը ինչպես օվկիանոսների, այնպես էլ մայրացամաքների վրա: Մթնոլորտային տեղումներն ավելացել են օվկիանոսների և դրանց մերձակա ցամաքային տարախքների վրա, սակայն ներցամաքային շրջաններում կրճատվել են: Ջերմության բարձրացումը հանգեցրել է սառցադաշտերի մակերեսների զգալի կրճատմանը:

1. Աշխարհի օգտակար հանածոները քարտեզով որոշեք, թե արևելաեվրոպական երկրներից, որոնք են ամենահարուստը.
2. քարածխով և գորշածխով,

Լեհաստան, Չեխիա, Սլովակիա, մասամբ Ռումինիա և Բուլղարիա:

1. նավթով և բնական գազով,

Ռումինիա, Հունգարիա, Լեհաստան, Բուլղարիա, Ուկրաինա:

1. գունավոր մետաղների հանքաքարով,

Ուկրաինա, Հունգարիա, Բուլղարիա, Ռումինիա, Լեհաստան:

1. քիմիական արդյունաբերության հանքային հումքով:

Լեհաստան, Ուկրաինա, Ռումինիա:

2. Բնութագրե՛ք  90-ական թթ. սկզբներին Արևելյան  Եվրոպայի երկրների տնտեսաաշխարհագրական դիրքի որակական և քանակական փոփոխությունները:

1989-ի աշնանից Արևելյան Եվրոպայի երկրներում սկսեցին բուռն փոփոխությունների
ժամանակաշրջանը: Կարճ ժամկետում տեղի ունեցավ կուսակցական և պետական
նախկին ղեկավարների փոփոխություն, որին հետևեց հիմնական հեղաշրջումը նրանց
քաղաքական, սոցիալական, տնտեսական զարգացման մեջ: 1990-ի հոկտեմբերին
գերմանական երկու պետությունները վերամիավորվեցին: Մյուս երկրներում առաջացան
պետական կառուցվածքի նոր ձևեր, բազմակուսակցություն, երկրների մեծ մասում
կոմունիստական կուսակցությունները հեռացվեցին հասարակության ղեկավարումից:
Հրաժարվելով զարգացման սոցիալիստական արտադրաեղանակից` այս երկրները
վերադարձան ժողովրդավարությանն ու ազատ շուկայական տնտեսությանը: Փլուզվեց
սոցհամակարգը և ԽՍՀՄ-ը:

3. Տվե՛ք 1) Լեհաստանի, 2) Չեխիայի և Սլովակիայի, 3) Հունգարիայի և Ներբեռնել Ռումինիայի, Ուկրաինայի և Բելառուսի (կամ ըստ ընտրության երկու այլ երկրների) ՏԱԴ-ի համեմատական բնութագրերը: Որոշե՛ք այն գծերը, որոնք, ձեր կարծիքով, տնտեսության համար ունեն առավել կարևոր նշանակություն:

Լեհաստան

Լեհաստանի ընդհանուր տարածքը կազմում է 312,685 քառակուսի կիլոմետր։ Տարածքային առումով գրավում է աշխարհում 70-րդ, իսկ Եվրոպայում 9-րդ տեղը։ Երկիրը բաժանված է 16 մարզերի՝ վոյեվոդությունների, որոնք իրենց հերթին բաժանվում են պովիատների և գմինաների։ Տարածքի ցամաքային մասը կազմում է 304,225 քառ. կմ, իսկ ջրայինը՝ 8,430 քառ. կմ։ Տարածքի 35.49 տոկոսը կազմում են վարելահողերը։ 

Չեխիա և Սլովակիա

Չեխիայի կլիման բարեխառն է, եղանակային անցումը ծովայինից մայրցամաքային քիչ թե շատ հավասար է ողջ երկրում, բայց իր տարածաշրջանային առանձնահատկությունները հիմնականում կախված է ռելիեֆից։ Ձմռանը ջերմաստիճանը սովորաբար մեղմ է լինում։ Չնայած ձմեռը քիչ ձյուն է լինում. լեռներում ձյունը հազիվ բավականացնում է լեռնադահուկային սպորտի համար։ Ամառը բավականաչափ տաք է։

Հունգարիա

Հունգարիան գտնվում է Եվրոպայի կենտրոնում։ Մայրաքաղաքը Բուդապեշտն է։ Հյուսիսից սահմանակցում է Սլովակիային, Ուկրաինային, արևմուտքից՝ Ավստրիային և Սլովենիային, Հարավից՝ Սերբիային և Խորվաթիային, Արևելքից Ռումինիային։

Ռումինիա

Ռումինիան գտնվում է հարավարևելյան Եվրոպայում, Սև ծովի ափին, Բուլղարիայի և Ուկրաինայի միջև։ Ընդհանուր տարածքը 237.500 կմ², որից ցամաքը՝ 230.340 կմ², իսկ ջուրը՝ 7.160 կմ²։ Ռումինիայի տարածքի մոտ կեսը մշակովի հողեր են։ Անտառներն զբաղեցնում են տարածքի ավելի քան 1/4-ը՝ առավելապես տարածված լեռնային շրջաններում ու գետերի ողողատներում։ Կլիման՝ մեղմ է, ցուրտ։ Ձմեռն ամպամած է՝ հաճախակի ձյուն է և մառախուղ, ամռանն արևոտ է՝ հաճախակի անձրևներով և որոտով։ Բարեխառն է։

Ուկրաինա և Բելառուս

Ուկրաինան տարածքով երկրորդ պետությունն է Արևելյան Եվրոպայում։ Երկրի տարբեր մասերն ունեն աշխարհագրական տարբեր առանձնահատկություններ՝ լեռնայինից մինչև հարթավայրային։ Զբաղեցնում է 603 700 կմ² տարածք, որն աշխարհում 44-րդ ցուցանիշն է։ Ուկրաինայի մակերևույթի 98% ցամաքային է, և միայն 2% են զբաղեցնում ջրային տարածքները։ Հարավից երկիրը դուրս է գալիս դեպի Սև ծով։

Բելառուսը դեպի ծով ելք չունեցող պետություն է։ Համեմատաբար հարթ, երկրի մեծ մասը ծածկված է ճահճոտ հողերով։ Բելառուսի 40% -ը ծածկված է անտառներով։ Բելառուսում կա 11000 լիճ։ Երկիրը ունի երեք խոշոր գետեր։ Բելառուսը սահմանակից է հինգ երկրների՝ Լատվիա դեպի հյուսիս, Լիտվան դեպի հյուսիս-արևմուտք, Լեհաստան դեպի արևմուտք, Ռուսաստան դեպի հյուսիս և արևելք, և Ուկրաինա հարավ։ 

Լեհաստանի ընդհանուր տարածքը կազմում է 312,685 քառակուսի կիլոմետր։ Իսկ Ուկրանիայինը 603 700 կմ²։ Այստեղից հետևություն, որը Ուկրանիան ավելի մեծ է։ Լեհաստանի ցամաքային մասը կազմում է 304,225 քառ. կմ, իսկ Ուկրանիայի 98% է ցամաքային մասը կազմում։ Չեխիայում ձմռանը սովորաբար մեղմ է լինում, քիչ ձյուն է գալիս։ Իսկ Ռումինիայում ձմեռն ամպամած է՝ հաճախակի ձյուն է և մառախուղ։ Չեխիայում ամռանը բավականաչափ տաք է լինում, իսկ Ռումինիայում ամռանն արևոտ է՝ հաճախակի անձրևներով և որոտով։ Այսինքն Չեխիայում ձմեռը ավելի տաք է լինում, հաճախ անգամ ձյուն չի գալիս, իսկ ամռանը բավականաչափ տաք է լինում։ Ռումինիայում ընդհակառակը։ Ձմռանը ամպամած է՝ հաճախակի ձյուն է և մառախուղ, իսկ ամռանը արևոտ է՝ հաճախակի անձրևներով և որոտով։

4. Ինչու՞ սոցիալիզմի համակարգի փլուզումից հետո Արևելյան  Եվրոպայի բնակչության ազգային կազմն ավելի միատարր դարձավ: Ի՞նչ ուղղություն ունեն ներքին և արտաքին գաղթերը:

Արևելյան եվրոպան առանձնացավ արևմտյան եվրոպայից, բայց մնաց միատարր։ Քանի որ տարածաշրջանի քաղաքակրթությունը ևս իր ազդեցությունն ունցավ, արևելյան եվրոպայի բնակչության վրա։

1. Ընդհանուր կողմերով տալ Եվրոպայի տեղը քաղաքակրթության և մարդկության առաջընթացի գործում:

Եվրոպան տարածքով ամենափոքր աշխարհամասն է։ Թեփետ նրան բաժին է ընկնում երկրագնդի բնակելի տարածքի մոտ 8%-ը, բայց մարդկության պատմության գրեթե ողջ ժամանակաշրջանում այն եղել է համաշխարհային տնտեսության, գիտության, տեղնիկայի, մշակույթի զարգացումն ուղորդող հիմնական ուժը։ Եվրոպայում է ձևավորվել ու զարգացել արևմտյան-քրիստոնեական քաղաքակրթությունը, որը ծնունդ է տվել համամարդկային բազմաթիվ արժեքների և գաղափարների, որոնցից են ՝ մարդու իրավունքները, ժողովրդավարությունը, ազատ շուկայական տնտեսությունը և ալյն։

2. Սահմանել Եվրոպական խորհրդարան, Եվրոպական միության խորհուրդ,Եվրոպական հանձնաժողով, Եվրոպական դատարան, ԵԱՀԿ հասկացությունները:

Եվրոպական խորհրդարան-Եվրոպական խորհրդարանը Եվրոպական միության միակ մարմինն է, որը ձևավորվում է ուղղակի ընտրությունների միջոցով:

Եվրոպական միության խորհուրդ-Եվրոպական միության խորհուրդը հիմնական որոշումներ ընդունող մարմին է: Այն կազմված է անդամ երկրների մեկական նախարարներից:

Եվրոպական հանձնաժողով- Եվրախորհրդի անդամ երկրներից անկախ մարմին է, որը
պաշտպանում է Եվրամիության, որպես միջազգային անկախ կազմակերպության շահերը,
արտաքին աշխարհում հանդես է գալիս նրա անունից, պատասխանատու է Խորհրդարանի և Միության խորհրդի որոշումների իրականացման համար:

Եվրոպական դատարան-

ԵԱՀԿ-Եվրոպայի անվտանգության և համագործակցության կազմակերպությունը անվտանգության հարցերով զբաղվող աշխարհի ամենախոշոր տարածաշրջանային քաղաքական կազմակերպություններից է, որին անդամակցում են Եվրոպայի, Կենտրոնական Ասիայի և Հյուսիսային Ամերիկայի 57 պետություններ:

3. Ինչպե՞ս կարող է ազդել <Ընդլայնված Եվրոպա-նոր հարևաններ> ծրագրի ազդեցությունը Եվրոպայի սահմանների , աշխարհում նրա տեղի ու դերի փոփոխության վրա:

Այն լավ կարող է ազդել Եվրոպայի սահմանների վրա, քանի որ նախատեսվում է պետությունների միացման դրական փորձը մատչելի դարձնել ոչ միայն Եվրոպական մնացած երկրներին, այլև Եվրոպա աշխարհամասի հարևաններին։ Խոսքը գնում է Եվրոպայի ընդլայման, նոր սահմանների ձևավորման մասին։ Եվ կունենա իր լավ ազդեցությունը աշխարհում, նրա տեղի ու դերի փոփոխության վրա, քանի որ 2004թ․ հաստատված և գործողության մեջ մտած ծրագրով Հարավարևմտյան Ասիայում և Հյուսիսային Աֆրիկայում առանձնացվել են Եվրոպայի այն <<նոր հարևանները>>, որոնց հետ համաձայնություն է ձեռք բերվել համակործակցել և աստիճանաբար միավորել նրանց Եվրամիության մեջ, ստեղծել <<ընդլայնված Եվրոպա>>։

4. Որո՞նք են Եվրոպայի քաղաքական քարտեզի քանակական և որակական փոփոխություննրը: